To see the other types of publications on this topic, follow the link: पर्यावरण.

Journal articles on the topic 'पर्यावरण'

Create a spot-on reference in APA, MLA, Chicago, Harvard, and other styles

Select a source type:

Consult the top 50 journal articles for your research on the topic 'पर्यावरण.'

Next to every source in the list of references, there is an 'Add to bibliography' button. Press on it, and we will generate automatically the bibliographic reference to the chosen work in the citation style you need: APA, MLA, Harvard, Chicago, Vancouver, etc.

You can also download the full text of the academic publication as pdf and read online its abstract whenever available in the metadata.

Browse journal articles on a wide variety of disciplines and organise your bibliography correctly.

1

पोख्रेल Pokhrel, गोकुल Gokul. "पर्यावरणको सामाजिक प्रभाव". Samaj Anweshan समाज अन्वेषण 1, № 2 (2023): 81–89. http://dx.doi.org/10.3126/anweshan.v1i2.65487.

Full text
Abstract:
यो अध्ययन पर्यावरणको सामाजिक प्रभाव निरूपणमा केन्द्रित छ । पर्यावरणले सामाजिक–सांस्कृतिक मूल्यमान्यतालाई प्रभावित पार्छ । पारिस्थितिक प्रणाली अनुसार त्यहाँको समाज र समाजिक विकासको प्रक्रिया निर्देशित रहेको हुन्छ । पर्यावरणसँग निरपेक्ष भएर समाज विकासको परिकल्पना गर्न सकिन्न । भूगोल र पर्यावरणीय परिवेशअनुसार जुन समाज स्थापित छ र सामाजिक विकासको प्रक्रिया अगाडि बढेको छ । त्यसको अन्तर्य निर्माणमा पर्यावरणको गहिरो प्रभाव रहेको हुन्छ । पर्यावरणीय अनुकूलता र प्रतिकूलताले सामाजिक संरचनालाई प्रभावित गर्दछ । मानव पर्यावरणको एक हिस्सा हो । तसर्थ मानवको समूहद्वारा निर्मित समाजमा स्थानीय पर्यावरणको भूमिका
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
2

Soti, J. "चुली उपन्यासमा सांस्कृतिक पर्यावरण". Intellectual Journal of Academic Research (IJAR) 2, № 1 (2024): 93–100. https://doi.org/10.5281/zenodo.13504986.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत लेख उपन्यासकार सरुभक्तद्वारा लिखित चुली उपन्यासमा प्रयुक्त पर्यावरणीय संस्कृतिको विश्लेषणमा केन्द्रित रहेको छ । पर्यावरणीय अध्ययन खासगरी उत्तरआधुनिक युगमा विकसित अन्तर्विषयक समालोचना पद्धति हो । पर्यावरणीय अध्ययनका विविध क्षेत्रहरुमध्ये संस्कृति पनि एक हो । चुली उपन्यासमा विश्वको सर्वाेच्च शिखर सगरमाथा आरोहणमा संलग्न आरोहीको अनुभवलाई मुख्य विषयवस्तु बनाइएको छ । यस उपन्यासमा हिमाली सभ्यता, संस्कृति, सौन्दर्य, पर्यावरण र सार्वभौमिकता जस्ता कुराहरुलाई विशेष महत्व प्रदान गरिएको छ । हिमाली सभ्यता र संस्कृति तथा धार्मिक आस्था र विश्वासलाई सांस्कृतिक पर्यावरणका रुपमा स्थापित गरिएको यस उ
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
3

Soti, J. "चुली उपन्यासमा सांस्कृतिक पर्यावरण". Intellectual Journal of Academic Research (IJAR) 2, № 1 (2024): 93–100. https://doi.org/10.5281/zenodo.13504986.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत लेख उपन्यासकार सरुभक्तद्वारा लिखित चुली उपन्यासमा प्रयुक्त पर्यावरणीय संस्कृतिको विश्लेषणमा केन्द्रित रहेको छ । पर्यावरणीय अध्ययन खासगरी उत्तरआधुनिक युगमा विकसित अन्तर्विषयक समालोचना पद्धति हो । पर्यावरणीय अध्ययनका विविध क्षेत्रहरुमध्ये संस्कृति पनि एक हो । चुली उपन्यासमा विश्वको सर्वाेच्च शिखर सगरमाथा आरोहणमा संलग्न आरोहीको अनुभवलाई मुख्य विषयवस्तु बनाइएको छ । यस उपन्यासमा हिमाली सभ्यता, संस्कृति, सौन्दर्य, पर्यावरण र सार्वभौमिकता जस्ता कुराहरुलाई विशेष महत्व प्रदान गरिएको छ । हिमाली सभ्यता र संस्कृति तथा धार्मिक आस्था र विश्वासलाई सांस्कृतिक पर्यावरणका रुपमा स्थापित गरिएको यस उ
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
4

Soti, J. "चुली उपन्यासमा सांस्कृतिक पर्यावरण". Intellectual Journal of Academic Research (IJAR) 2, № 1 (2024): 93–100. https://doi.org/10.5281/zenodo.13504986.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत लेख उपन्यासकार सरुभक्तद्वारा लिखित चुली उपन्यासमा प्रयुक्त पर्यावरणीय संस्कृतिको विश्लेषणमा केन्द्रित रहेको छ । पर्यावरणीय अध्ययन खासगरी उत्तरआधुनिक युगमा विकसित अन्तर्विषयक समालोचना पद्धति हो । पर्यावरणीय अध्ययनका विविध क्षेत्रहरुमध्ये संस्कृति पनि एक हो । चुली उपन्यासमा विश्वको सर्वाेच्च शिखर सगरमाथा आरोहणमा संलग्न आरोहीको अनुभवलाई मुख्य विषयवस्तु बनाइएको छ । यस उपन्यासमा हिमाली सभ्यता, संस्कृति, सौन्दर्य, पर्यावरण र सार्वभौमिकता जस्ता कुराहरुलाई विशेष महत्व प्रदान गरिएको छ । हिमाली सभ्यता र संस्कृति तथा धार्मिक आस्था र विश्वासलाई सांस्कृतिक पर्यावरणका रुपमा स्थापित गरिएको यस उ
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
5

Soti, J. "चुली उपन्यासमा सांस्कृतिक पर्यावरण". Intellectual Journal of Academic Research (IJAR) 2, № 1 (2024): 93–100. https://doi.org/10.5281/zenodo.13504986.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत लेख उपन्यासकार सरुभक्तद्वारा लिखित चुली उपन्यासमा प्रयुक्त पर्यावरणीय संस्कृतिको विश्लेषणमा केन्द्रित रहेको छ । पर्यावरणीय अध्ययन खासगरी उत्तरआधुनिक युगमा विकसित अन्तर्विषयक समालोचना पद्धति हो । पर्यावरणीय अध्ययनका विविध क्षेत्रहरुमध्ये संस्कृति पनि एक हो । चुली उपन्यासमा विश्वको सर्वाेच्च शिखर सगरमाथा आरोहणमा संलग्न आरोहीको अनुभवलाई मुख्य विषयवस्तु बनाइएको छ । यस उपन्यासमा हिमाली सभ्यता, संस्कृति, सौन्दर्य, पर्यावरण र सार्वभौमिकता जस्ता कुराहरुलाई विशेष महत्व प्रदान गरिएको छ । हिमाली सभ्यता र संस्कृति तथा धार्मिक आस्था र विश्वासलाई सांस्कृतिक पर्यावरणका रुपमा स्थापित गरिएको यस उ
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
6

अर्याल Aryal, शेखर Shekhar. "‘निर्णय’ कथाको समाजशात्रीय विश्लेषण {A sociological analysis of the story 'Nirnaya'}". Cognition 6, № 1 (2024): 281–89. http://dx.doi.org/10.3126/cognition.v6i1.64481.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत लेख मातृका पोखरेलद्वारा लिखित सन्त्रस्त आँखाहरू कथासङ्ग्रह (२०६१) मा समाविष्ट कथामा आधारित छ । यस कथाको विश्लेषण समाजशास्त्रीय चिन्तक इपिलि अडोल्फ तेनको जाति, युग र पर्यावरणमध्ये भौगोलिक, समाजिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक र आर्थिक पर्यावरणका पक्षबाट गरिएको छ । साहित्यमा पर्यावरणको प्रभाव प्रबल रूपमा रहेको हुन्छ । पर्यावरण समाजको भौगोलिक संरचना तथा हावापानीसँग सम्बन्धित हुन्छ । भौगोलिक संरचना तथा प्राकृतिक स्थितिले साहित्यलाई प्रभाव पारेको हुन्छ । निर्णय कथामा नेपालको ग्रामीण भौगोलिक पर्यावरणका साथै सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनीतिक र आर्थिक पर्यारवण रहेको छ । कथामा ग्रामीण जनजीवनको परिवेशलाई आ
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
7

Paudyal, Ek Narayan. "पर्याप्रेमको गुञ्जनमा पर्यावरणीय चेतना". Academic Journal of Sukuna 5, № 1 (2025): 180–205. https://doi.org/10.3126/ajos.v5i1.81993.

Full text
Abstract:
यस अनुसन्धानात्मक लेखमा कृष्ण बाउसेको कवितासङ्ग्रह पर्याप्रेमको गुञ्जनमा सङ्गृहीत कविताहरूको पर्यावरणीय चेतनाका दृष्टिले अध्ययन गरिएको छ । पर्यावरणीय चेतना साहित्यमा पर्यावरणको चित्रण के कसरी गरिएको छ भन्ने कुराको खोजसँग सम्बन्धित अवधारणा हो । यो सिद्धान्त प्रकृतिको संरक्षणसँग जोडिएको छ । यस अध्ययनमा पर्याप्रेमको गुञ्जनलाई विश्लेष्य कृतिका रूपमा लिइएको छ र यो प्राथमिक सामग्रीका रूपमा रहेको छ । पर्यावरणीय चेतनाका सम्बन्धमा लेखिएका लेख तथा पुस्तकहरू द्वितीयक सामग्रीका रूपमा रहेका छन् । गुणात्मक प्रकृतिको यस अध्ययनमा व्याख्यात्मक तथा विश्लेषणात्मक विधि अवलम्बन गरिएको छ । कविताको अध्ययनबाट प्राप्त
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
8

खनाल Khanal, राजेन्द्र Rajendra. "झल्को बालउपन्यासको पर्यावरणीय सन्दर्भ". Vangmaya वाङ्मय 21 (3 лютого 2025): 119–30. https://doi.org/10.3126/vangmaya.v21i1.74245.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत लेखमा ‘झल्को’ बालउपन्यासमा समावेश गरिएका पर्यावरणीय सन्दर्भको पहिचान गरी तिनको विश्लेषण गरिएको छ । गुणात्मक ढाँचामा लेखिएको यस आलेखमा निर्दिष्ट उपन्यासमा समाविष्ट पर्यावरणीय विषयवस्तु उल्लेख भएका कथन वा भाषिक तथ्य प्राथमिक स्रोतका रूपमा रहेका छन् । पर्यावरणीय समालोचनासँग सम्बन्धित सैद्धान्तिक ग्रन्थ, लेख तथा प्रतिवेदनलाई द्वितीयक स्रोत सामग्रीका रूपमा उपयोग गरिएको छ । आलोचनात्मक विश्लेषण प्रक्रिया अवलम्बन गरी तयार पारिएको यस लेखमा निर्दिष्ट पुस्तकका पर्यावरणीय विषयवस्तु मूल तथ्य बनेका छन् । निर्दिष्ट कृतिमा पर्यावरण र मानिसबिचको सम्बन्ध, सामाजिक एवम् सांस्कृतिक पर्यावरणका विषयवस्तु र
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
9

खतिवडा Khatiwada, जानुका Januka. "‘हंस’ उपन्यासको पर्यावरणीय समालोचना {Environmental Criticism of the Novel 'Hamsha'}". Janajyoti Journal 2, № 1 (2024): 134–49. http://dx.doi.org/10.3126/jj.v2i1.68329.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत अनुसन्धानात्मक लेखमा सञ्जीव उप्रेतीको ‘हंस’ उपन्यासलाई पाठका रूपमा लिई त्यसमा प्रयुक्त पर्यावरणीय समालोचनाका विभिन्न आयामहरूको विश्लेषण र मूल्याङ्कन गरेर उक्त उपन्यासको विवेचना गरिएको छ । ‘हंस’ उपन्यासका आधारमा पर्यावरण र यसलाई सन्तुलित तुल्याउने प्राणी, जीव र वनस्पतिबिचको अन्योन्याश्रित सम्बन्धलाई उद्घाटन गर्नु नै प्रस्तुत अध्ययनको मुख्य उद्देश्य रहेको छ । यस लेखमा उपन्यास विश्लेषणका निम्ति पर्यावरणीय समालोचनाले अघि सारेका मान्यतालाई आधार बनाएर प्राकृतिक सौन्दर्यको चित्रण, वातावरणीय नैतिक आचरणको प्रतिबिम्बन, वैज्ञानिक खोजको सम्भावना तथा पर्यावरण अनुकूल भाषिक प्रयोगका आधारमा ‘हंस’ उपन
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
10

पौड्याल Paudyal, एकनारायण Eknarayan. "तरुण-तपसी काव्यमा आध्यात्मिक पर्यावरण". Vangmaya वाङ्मय 21 (3 лютого 2025): 25–36. https://doi.org/10.3126/vangmaya.v21i1.74210.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत लेख काव्यकार लेखनाथ पौड्यालद्वारा रचित काव्य तरुण–तपसी मा प्रयुक्त आध्यात्मिक पर्यावरणको अध्ययनमा केन्द्रित छ। प्राकृतिक वातावरणलाई आधार बनाएर गरिने अध्ययनलाई पर्यावरणीय अध्ययन भनिन्छ, र यस लेखमा अध्यात्मसँग जोडेर पर्यावरणको अध्ययन गरिएको छ। प्रकृतिसँग पर्यावरणको अविच्छिन्न सम्बन्ध रहेको तथा प्रकृतिलाई आध्यात्मिक दृष्टिले हेर्ने परिप्रेक्ष्यका कारण यस लेखमा अध्यात्म, प्रकृति, र पर्यावरण एकअर्कासँग अन्तरसम्बन्धित छन्। लेखनाथका अधिकांश रचनामा आध्यात्मिक चेत पाइन्छ, र तरुण–तपसी काव्यमा पनि आध्यात्मिक पक्षसँगै प्राकृतिक अवस्था प्रमुख विषयका रूपमा प्रस्तुत भएका छन्। यस काव्यमा प्रकृति संरक
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
11

Thapaliya Tripathi, Geeta. "उत्तरवर्ती नेपाली कथामा पर्यावरणीय नारीवाद". Perspectives on Higher Education 15, № 01 (2025): 227–36. https://doi.org/10.3126/phe.v15i01.81015.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत अध्ययन उत्तरवर्ती कथामा प्रयुक्त नारीवादी पर्यावरणको खोजी र विश्लेषणमा केन्द्रित छ । उत्तरवर्ती कथाका बहुल विषय छन् । तीमध्ये प्रकृति पर्यावरणमा आएका सङ्कटपूर्ण अवस्था र नारीमाथि हुने गरेका दोहनका विषयमा केन्द्रित रहेर एकथरी कथाहरू लेखिएका पाइन्छन् । यस अध्ययनमा पर्यावरणीय सङ्कटका सापेक्षतामा नारीका समस्याहरूको तुलना र व्याख्या गर्दै प्रकृति र नारीका समस्यालाई केन्द्रमा राखेर सिर्जना गरिएका कथाकृतिको विश्लेषण गरिन्छ । यसले प्रकृतिको अतिक्रमणसँग नारीमाथि हुने गरेका शारीरिक र मानसिक हिंसा र विभेदका उत्पीडनलाई सँगै राखेर हेरिन्छ । ‘पर्यावरणीय नारीवाद’ उत्तरवर्ती समालोचनाकै एक महत्वपूर्ण
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
12

रानी, सरिता. "गाँधी के पर्यावरणीय चिन्तन की दार्शनिक विवेचना". Humanities and Development 17, № 2 (2022): 51–55. http://dx.doi.org/10.61410/had.v17i2.69.

Full text
Abstract:
पर्यावरण पृथ्वी पर उपस्थित सभी जैविक एवं अजैविक तत्वों का योग है। जल, वायु, भूमि, पेड़-पौधें एवं जीव जन्तु सभी मिलकर पर्यावरण का निर्माण करते है। इनमें से किसी एक घटक की अनदेखी करने से गम्भीर पर्यावरणीय संकट उपस्थित होता है। जो पर्यावरण प्रदूषण, ग्लोबल वार्मिंग, जल संकट के रूप में मानव के समक्ष चुनौती प्रस्तुत करता है।
 प्राचीन काल से ही भारतीय चिन्तन में पर्यावरण को महत्वपूर्ण स्थान दिया गया है। वेद, पुराण तथा अनेक वैदिक साहित्य पर्यावरण को संरक्षित करने के लिए मानव को सन्देश देते है। महात्मा गाँधी वो महापुरूष थे जिन्होंने वेदों, उपनिषदों में कही गयी बातों को ही अपने जीवन में अपनाया। वर्त
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
13

Hemlata. "ENVIRONMENTAL PSYCHOLOGY." International Journal of Research -GRANTHAALAYAH 3, no. 9SE (2015): 1–3. http://dx.doi.org/10.29121/granthaalayah.v3.i9se.2015.3215.

Full text
Abstract:
There is a multidisciplinary field focused on the study of the interrelations of human and its environment. Here, the broad definition of the word 'Environment' (item antecedent) includes all of the natural environment, social environment, built environment, educational environment and information environment.Over the years, extensive research work has been done on various aspects of the environment and this subject is gradually becoming a prosperity study area, many subjects have contributed to this study. Under its study area, the type of environment, the attitude of man towards them, the ef
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
14

भण्डारी Bhandari, हेम Hem. "हिमालका आवाज कविताकृतिका कवितामा प्रतिरोध चेतना". Patan Prospective Journal 4, № 01 (2024): 217–32. http://dx.doi.org/10.3126/ppj.v4i01.70278.

Full text
Abstract:
हिमालका आवाज कविताकृतिमा हिमाली सौन्दर्यलाई कविताको विषय बनाई पर्यावरण संरक्षणका पक्षमाआवाज उठाइएको छ । हिमसंस्कृतिलाई नेपाली संस्कृतिको पहिचानका रूपमा उभ्याई हाम्रो सांस्कृतिक गरिमालाईसंरक्षण र विस्तार गर्नुपर्ने विचार प्रस्तुत गरिएको छ । जाति, वर्ग, लिङ्ग, पर्यावरण, राष्ट्रियता, मानवताजस्ता विषयमाकायम गरिएको शासकीय प्रभुत्व र त्यसले पु¥याएको असरको समीक्षा गरी यसमा नेपाली मौलिकताको जगेर्नाका पक्षमाप्रतिरोध निर्माण गरिएको छ । वर्गीय, जातीय, लैङ्गिक, पर्यावरणीय, राष्ट्रियता र मानवतासम्बद्ध विषयमा प्रकटितप्रतिरोध नै प्रस्तुत अध्ययनसम्बद्ध प्रमुख प्राज्ञिक समस्या हो । यही समस्यालाई पृष्ठभूमिमा रा
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
15

चव्हाण, प्रा.विवेक शांताराम. "पर्यावरणीय आव्हाने आणि उपाययोजना". International Journal of Advance and Applied Research 6, № 9 (2025): 466–69. https://doi.org/10.5281/zenodo.15087735.

Full text
Abstract:
&nbsp;<strong>गोषवारा </strong> पर्यावरणाची गुणवत्ता दिवसेंदिवस बिघडत चालली आहे.लोकसंख्येत झपाट्याने होणारी वाढ, वाढते औद्योगीकरण, उपभोक्तावादाकडे झुकलेली वाढती मानवी प्रवृत्ती, स्वतःच्या फायद्यासाठी नैसर्गिक साधन संपत्तीचा बेफिकीर वृत्तीने मानवाने केलेला वापर यामुळे पर्यावरणाचा ऱ्हास होऊ लागला आहे.जल,वायु,ध्वनी,अंतराळ,भूमी इत्यादीचे मोठ्या प्रमाणावर प्रदूषण होऊन पर्यावरणीय समस्यांनी गंभीर स्वरूप धारण केले आहे. पर्यावरणाचा दर्जा खूपच घसरत चालला असून भारताचा पर्यावरण संपादन किंवा उपलब्धी निर्देशांक जगातील 180 देशांच्या तुलनेत १७७वा आहे. ( 2018 ) 2016 साली भारत 141 व्या क्रमांकावर होता. पर्यावरण
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
16

प्रहलाद-सिंह, "अहलूवालिया". "वैश्विक परिदृश्य में पर्यावरण संरक्षण में महिलाओं का योगदान". Siddhanta's International Journal of Advanced Research in Arts & Humanities 1, № 6 (2024): 107–23. https://doi.org/10.5281/zenodo.13291451.

Full text
Abstract:
महिलाएं दुनिया भर में पर्यावरण संरक्षण में महत्वपूर्ण भूमिका निभाती हैं, अक्सर वे प्राकृतिक संसाधनों की प्राथमिक संरक्षक और स्थिरता की चैंपियन के रूप में कार्य करती हैं। उनका योगदान जमीनी स्तर की सक्रियता और सामुदायिक नेतृत्व से लेकर नीति-निर्माण और वैज्ञानिक अनुसंधान में प्रभावशाली भूमिकाओं तक है। यह पत्र उन बहुमुखी तरीकों की पड़ताल करता है जिनसे महिलाएं पर्यावरण संरक्षण में योगदान देती हैं, विविध क्षेत्रों के केस स्टडीज पर प्रकाश डालती हैं और उनके सामने आने वाली चुनौतियों की जांच करती हैं। यह पर्यावरण नीतियों और पहलों में लिंग-समावेशी दृष्टिकोण के महत्व को भी रेखांकित करता है। महिलाओं के प्र
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
17

ढकाल Dhakal, रजनी Rajani. "उत्तरवर्ती नेपाली निबन्धमा पर्यावरणीय चेतना". Tribhuvan University Journal 38, № 01 (2023): 184–99. http://dx.doi.org/10.3126/tuj.v38i01.56216.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत अनुसन्धानात्मक लेखमा पर्यावरणीय चेतना भएका केही उत्तरवर्ती नेपाली निबन्धलाई पाठका रूपमा लिई तिनमा प्रयुक्त पर्यावरणीय चेतनाका विभिन्न आयामहरूको विश्लेषण गरी उत्तरवर्ती नेपाली निबन्धमा अभिव्यक्त पर्यावरणीय चेतनाको निरूपण गरिएको छ । यस लेखको उद्देश्य प्रकृति र मानव तथा जीवजगत् बिचको अन्तर्सम्बन्धलाई चित्रण गरिएका उत्तरवर्ती नेपाली निबन्धमा अभिव्यक्त पर्यावरणीय चेतनाको स्वपरूप पहिल्याउनु हो । यस अध्ययनमा उत्तरवर्ती नेपाली निबन्धमा मानव र प्रकृतिको आत्मीय सम्बन्ध, पर्यावरणीय गहनताको चित्रण, पर्यावरणीय नारीवादी चेतनाको प्रस्तुति, जनजाति र पर्यावरणका बीचको तादात्म्य तथा ग्राम्य र अप्रदूषित
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
18

पाटील, प्रा. मनिषा. "जैनधर्म, जैनाचार आणि पर्यावरणपोषक दृष्टिकोन". International Journal of Advance and Applied Research 6, № 1 (2025): 17–19. https://doi.org/10.5281/zenodo.14638033.

Full text
Abstract:
<strong>सारांश:</strong> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; भारतीय परंपरेत जैनधर्म उदारता, व्यापकता या कारणांमुळे महत्त्वपूर्ण आहे. धर्माच्या नावाखाली होणाऱ्या हिंसेचे उन्मुलन निषेध करण्यामध्ये जैनधर्माची प्रमुख भूमिका आहे. जैन धर्म हा पर्यावरण संरक्षण आणि शाश्वत विकासाच्या दृष्टिकोणातून महत्त्वपूर्ण आहे. धर्मातील तत्वे प्रामुख्याने पर्यावरण पूरक आचरणाची शिकवण देतात. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; मानवाच्या स्वार्थी हेतूने पर्यावरण संतूलन ढासळते. परंतू जैन तत्वज्ञानाचा मुख्य्&zwj; हेतू पर्यावरण संतूलन राखणे असा आहे. हा धर्माचा
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
19

flag, MkW cydkj. "ग्रामीण जीवन और पर्यावरण सहसंबंध". International Journal of Advance and Applied Research 4, № 39 (2023): 1–4. https://doi.org/10.5281/zenodo.10362002.

Full text
Abstract:
<strong>अमूर्त:&nbsp;</strong>ग्रामीण जीवन और पर्यावरणीय स्थिरता के बीच जटिल संबंधों पर प्रकाश डालता है,&nbsp;जिसमें उन बहुमुखी तरीकों पर प्रकाश डाला गया है जिनसे ग्रामीण समुदाय अपने आसपास के वातावरण को प्रभावित करते हैं और प्रभावित होते हैं। मौजूदा साहित्य और अनुभवजन्य अध्ययनों की व्यापक समीक्षा के माध्यम से,&nbsp;हम इस सहसंबंध के मुख्य बिंदुओं को उजागर करते हैं,&nbsp;जो पर्यावरण और उसके निवासियों दोनों की भलाई सुनिश्चित करने के लिए ग्रामीण क्षेत्रों में टिकाऊ प्रथाओं को अपनाने की आवश्यकता पर बल देते हैं। आज की तेजी से बदलती दुनिया में ग्रामीण जीवन और पर्यावरण के बीच संबंध पहले से कहीं अधिक म
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
20

प्रा., डॉ. सी. डी. ठाकरे. "भूगोल, पर्यावरण आणि शेती : एक आंतरसंबंध". International Journal of Advance and Applied Research S6, № 18 (2025): 43–45. https://doi.org/10.5281/zenodo.15240753.

Full text
Abstract:
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; भारत कृषी प्रधान देश आहे आणि त्याची अर्थव्यवस्था मोठ्या प्रमाणात कृषी उत्पादनावर आधारित आहे. भारतातील विविध प्रकारची माती, हवामान, वाऱ्यांचे प्रवाह, जलवायु इ. भूगोलातील घटक कृषी&nbsp; उत्पादनावर महत्वपूर्ण परिणाम करत आहे. यामध्ये कृषी उत्पादनाची वाढ जलवायू बदल, जमीन वापर, कृषी तंत्रज्ञान, आणि पर्यावरणीय समस्या यांचा समावेश होतो. भूगोल, पर्यावरण आणि शेती हे तिन्ही घटक एकमेकांशी घनिष्ठपणे संबंधित आहेत. कोणत्याही प्रदेशाची भौगोलिक परिस्थिती, तेथील पर्यावरण आणि त्या&nbsp; ठिकाणी केली जाणारी शेती यामध्ये अन्योन्य संबंध असतो. भूगोल,
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
21

Biml та Poonam. "उच्च माध्यमिक विद्यालयों में अध्यनरत कला, विज्ञान व वाणिज्य संकाय के छात्र-छात्राओं में पर्यावरण मूल्य का तुलनात्मक अध्ययन". Recent Educational and Psychological Researches 13, № 2 (Apr.-May-Jun.-2024) (2024): 31–35. https://doi.org/10.5281/zenodo.13320696.

Full text
Abstract:
विश्व आज पर्यावरणीय समस्याओं से जूझ रहा है। पर्यावरण प्रदूषण, स्वच्छ पेयजल, अतिवृष्टि, सूखा आदि समस्याएं बढ़तीजा रही हैं, लेकिन इन सभी समस्याओं का समाधान पर्यावरण संतुलन में है और इस संतुलन के लिए लोगों में पर्यावरणीयमूल्यों और उचित पर्यावरणीय व्यवहार के विकास की आवश्यकता है। जनसंख्या राष्ट्र से ही प्राप्त की जा सकती है। इसउद्देश्य के लिए, छात्रों को पर्यावरण की बुनियादी अवधारणाओं और पर्यावरणीय मुद्दों का ज्ञान बहुत महत्वपूर्ण है। प्राकृतिकसंसाधनों के महत्व एवं आवश्यकताओं के साथ-साथ उनके संरक्षण एवं प्रबंधन के प्रति जागरूकता के बिना विद्यार्थियों मेंपर्यावरणीय मूल्यों का विकास संभव नहीं है। छा
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
22

क, ुमक ुम भारद्वाज. "''किशनगढ़ श्©ली का पर्यावरण-प्रकृति चित्र्ाण की सांस्कृतिक परम्परा''". International Journal of Research - GRANTHAALAYAH 3, № 9 (Special Edition) (2017): 1–3. https://doi.org/10.5281/zenodo.882061.

Full text
Abstract:
‘‘राजस्थान की किशनगढ ़ श्©ली के चित्र्ा प्रकृति क¨ संरक्षित करके पर्यावरण जागरुकता क¨ आज के परिव ेश में प्रदर्शित करत े हैं। चित्र्ा¨ ं में वनस्पति, जल, वायु तीन¨ं पर्यावरणीय घटक प्रचुर मात्र्ाा में चित्र्ाित ह ैं। पर्यावरण में प्रकृति चित्र्ाण के साथ अध्यात्म दर्शन की सांस्कृतिक परम्परा क¨ ज¨ड ़ा गया ह ै। हरियालीमय सुरम्य वातावरण चित्र्ा¨ं मंे प्रकृति चित्र्ाण की सांस्कृतिक थाती पर्यावरण प्रद ूषित ह¨न े से बचान े का सन्द ेश जन-जन तक पहुँचाती प्रतीत ह¨ती है, ज¨ एक सकारात्मक प्रयास है। पर्यावरण का तात्पर्य समस्त ब्रह्माण्ड के न ैतिक एव ं जैविक व्यवस्था से ह ै, जिसके अंतर्गत समस्त जीवधारी ह¨त े
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
23

पाटील., प्रा. डॉ. मनोज उत्तमराव. "भारतातील पर्यावरणीय नैतिकता आणि शिक्षकांची भूमिका". International Journal of Advance and Applied Research 6, № 25(D) (2025): 128–31. https://doi.org/10.5281/zenodo.15332820.

Full text
Abstract:
<strong>गोषगोषवारा :- </strong> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; अमूर्त पर्यावरण म्हणजे आपल्या सभोवतालचे सर्व काही दिसत आहे ते सर्व होय.&nbsp; पर्यावरण हे ज्या परिस्थितीत एखादी व्यक्ती, प्राणी किंवा वनस्पती एकमेकांशी सुसंवाद साधून जगते त्या परिस्थितीचा तो संदर्भ देतो. जीवनाच्या सर्व क्षेत्रांमध्ये नैतिकतेला महत्त्वाचे स्थान आहे आणि&nbsp; ही नैतिकता जे एखाद्या व्यक्तीच्या वर्तनावर नियंत्रण ठेवत असते. &lsquo;पर्यावरणीय नीतिशास्त्र&rsquo; ही पर्यावरणीय तत्त्वज्ञानाची एक शाखा आहे. नितीशास्त्राची ही शाखा प
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
24

Neupane, Bishnu. "युद्ध कथामा जाति, क्षण र पर्यावरण {Race, moment and environment in war fiction}". Marsyangdi Journal 3, № 1 (2022): 22–37. http://dx.doi.org/10.3126/mj.v3i1.47939.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत आलेख समाजशास्त्रीय मान्यताका आधारमा माया ठकुरीको युद्ध कथाभित्र रहेका जाति, क्षण र पर्यावरणको विश्लेषणमा केन्द्रित छ । यसका लागि प्रस्तुत कथामा रहेको सामाजिक पर्यावरण तथा आख्यान (कथानक, पात्र, परिवेश) र समाजको सम्बन्धलाई केलाइएको छ । समाजशास्त्री हिप्पोलाइट एडल्फ तेन ( टेन) को समाजशास्त्रीय मान्यताअन्तर्गत प्रजाति, क्षण र पर्यावरणलाई यस कथाको विश्लेषणको आधार बनाइएको छ । सामग्री सब्कलनका क्रममा माया ठकुरीको आमा ! जानुहोस् (२०६४) कथासब्ग्रहमा सब्गृहीत युद्ध कथालाई प्राथमिक स्रोतका रूपमा र कथाहरूबारे गरिएका समीक्षा, समालोचना र शोधप्रतिवेदनलाई द्वितीय स्रोतका रूपमा लिएर गुणात्मक विधिबाट व
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
25

प्रतिभा, वर्मा, та कटियार अलका. "मानव स्वास्थ्य एवं प्रदूषण". International Journal of Research - GRANTHAALAYAH 3, № 9 (Special Edition) (2017): 1–2. https://doi.org/10.5281/zenodo.882995.

Full text
Abstract:
पर्यावरण का तात्पर्य समूचे भा ैतिक एव ं ज ैविक विश्व से है। जिसमें जीवधारी रहत े हैं, बढ ़त े हैं, पनपत े हैं और अपनी स्वाभाविक प ्रवृत्तियों का विकास करत े हैं। सत्य तो यह है कि जीवन का अस्तित्व मूलतः पर्या वरण पर निर्भर है। पर्यावरण के किसी भी तत्व के भा ैतिक, रासायनिक अथवा ज ैविक विशेषताओं म ें परिवर्त न जा े मानव या अन्य प ्राणियो ं के लिए हानिकारक हो पर्यावरण प ्रद ूषण कहलाता है। पर्यावरण प्रद ूषण आज एक विश्वव्यापी समस्या का रूप ले च ुका ह ै आ ैर भारत में भी यह समस्या विविध रूपा ें में द ृष्टिगत होती ह ै। आ ैद्या ेगिक एव ं तकनीकी विकास, तीव्र जनसंख्या वृद्धि, शहरीकरण आदि के कारण पर्यावरण
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
26

अधिकारी Adhikari, लक्ष्मीशरण Laxmi Sharan. "नेपाली उखानको पर्यावरणीय अध्ययन {Environmental Studies in the Nepali Proverbs}". Kaumodaki: Journal of Multidisciplinary Studies 3, № 1 (2023): 80–93. http://dx.doi.org/10.3126/kdk.v3i1.52142.

Full text
Abstract:
नेपाली उखानको पर्यावरणीय अध्ययन शीर्षकको यस आलेखमा नेपाली उखानलाई पर्यावरणीय समालोचनाका कोणबाट विश्लेषण गरिएको छ । पर्यावरणीय समालोचना भन्नाले मानव र मानवेतर भौतिक तथा जैविक सम्बन्धको अध्ययन हो । प्राकृतिक वातावरणलाई विषय बनाएर साहित्य लेख्ने प्रचलन पुरानो भए पनि मान्छेकै कारण ह्रासोन्मुख बन्दै गएको पर्यावरण र साहित्यिक कर्मलाई एकीकृत गरेर समालोचना गर्ने काम भने नयाँ हो । वैज्ञानिक बुद्धिवादले विविधता, अनेकता र बहुलताको बेवास्ता गरी लालची प्रवृत्ति देखाउँदा जीवजन्तुका बासस्थान खल्बलिएको अवस्थामा मान्छेको प्रकृतिसँग प्रेमपरक सम्बन्ध स्थापना गर्ने हेतुले पर्यावरणीय समालोचना देखा परेको छ । पर्याव
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
27

पान्डेय, सन्दीप. "पर्यावरणीय अवक्रमण एवं गाँधीजी का पर्यावरण चिंतन". RESEARCH REVIEW International Journal of Multidisciplinary 05, № 02 (2020): 22–26. https://doi.org/10.5281/zenodo.3801150.

Full text
Abstract:
आज यह जाहिर हो गया है कि हम प्राकृतिक जगत पर अपने अंतहीन आक्रमण तथा बगैर सोचे-विचारे उसमें बड़े फेर बदल करके इस अंधकार अविवेकपूर्ण उपयोग नहीं कर सकते और हमें करना भी नहीं चाहिए। क्योंकि इसके परिणाम हानिकारक होंगे। आधुनिक अनुसंधानों से मालूम हुआ है कि जैव मंडल पर मनुष्य के अनवरत एकतरफा और काफी हद तक अनियमित प्रभाव से हमारी सभ्यता एक ऐसी सभ्यता में तब्दील हो सकती है, जो मरुभूमियों को मरुद्यानों में रूपांतरित करने के स्थान पर मरुद्यानों को रेगिस्तानों में प्रतिस्थापित कर देगी। गांधी जी अपने काल में ही इतने प्रासंगिक हो गए कि वह एक विचारधारा बन गए थे। अल्बर्ट आइंस्टीन जब कह रहे थे कि आने वाली नस्ल
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
28

ढकाल Dhakal, दीपकप्रसाद Dipakprasad. "जिरो कटेज उपन्यासमा पर्यावरणीय सङ्कट {Environmental Crisis in Zero Cottage Novel}". Tribhuvan University Journal 37, № 1 (2022): 99–110. http://dx.doi.org/10.3126/tuj.v37i1.48299.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत लेख जिरो कटेज उपन्यासको पर्यावरणीय सङ्कटमा केन्द्रित छ । प्रविधिसंस्कृति र आविष्कारका कारण पर्यावरणको अत्यधिक दोहन हुँदा पर्याचक्रमा परेको प्रतिकूलतालाई यस लेखमा विश्लेषण गरिएको छ । कृतिमा पर्याचक्रीय प्रभावको विश्लेषण गर्ने पर्यावरण सिद्धान्त यस लेखको मुख्य सैद्धान्तिक आधार हो । आरम्भमा पर्यावरणीय विश्लेषणका प्रतिमान दिएर पाठका साक्ष्य प्रस्तुत गरिएकाले यसमा निगमनात्मक विश्लेषण विधिको प्रयोग भएको छ । विश्लेषणलाई सामान्यीकरण गरेर निष्कर्षमा पुग्ने क्रममा यस लेखमा आगमनात्मक विधिको पनि प्रयोग गरिएको छ । विश्लेषणका क्रममा जिरो कटेजलाई प्राथमिक र पार्यवरणीय सिद्धान्ततथा व्याख्यात्मक सन्दर
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
29

Kulkarni, Dr. Tejaswini Ganpatrao. "॥ पर्यावरण की भारतीय अवधारणा ॥". International Journal of Advance and Applied Research 5, № 27 (2024): 336–38. https://doi.org/10.5281/zenodo.13868484.

Full text
Abstract:
&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <strong>" छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे ।</strong> <strong>फलान्यपि परार्थाय वृक्षा</strong><strong> : सत्पुरूषा इव ॥ (१)"</strong> पर्यावरण का अर्थ सरल रूप से बताने जाये तो प्रकृती का आवरण स्वरूप कहना होगा । <strong>' परित: आवरणं पर्यावरणम् ।'</strong> अर्थात प्राणी जगत को चारो और से ढकने वाला प्रकृती तत्त्व जिनका हम प्रत्यक्षतः एवं अप्रत्यक्षत : , जाने या अंजाने रूप मे उपभोग करते है । पर्यावरण मुख्य रूप से भौतिक , जैविक एवं सांस्कृतिक कहा गया है । क्षिती , जल , पावक , गगन और समीर ये पंचमहाभूत भौतिक एवं जैविक पर्यावरण की निर्मिती कराते है । तथा मानवकृत
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
30

Jainp, Sandhya. "A STUDY ON CONSCIOUSNESS TOWARDS ENVIRONMENTAL PROTECTION IN THE CHAVIDIC PERIOD." International Journal of Research -GRANTHAALAYAH 3, no. 9SE (2015): 1–3. http://dx.doi.org/10.29121/granthaalayah.v3.i9se.2015.3251.

Full text
Abstract:
The aim of the research presented is to study consciousness towards environmental protection in the Vedic period. For this, the mantras and axioms of Vedas and Upanishads etc. have been studied in relation to environmental consciousness. In the Vedas, there is a description of environmental protection, pollution and dismantling, and consciousness towards the environment, which verifies that even in the Vedic period, there was a consciousness towards the environment, which in today's context is to hold the welfare of creation and human. .&#x0D; प्रस्तुत शोध का उद्देश्य वैदिक काल में पर्यावरणीय
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
31

Verma, Pratibha, and Alka Katiyar. "HUMAN HEALTH AND POLLUTION." International Journal of Research -GRANTHAALAYAH 3, no. 9SE (2015): 1–2. http://dx.doi.org/10.29121/granthaalayah.v3.i9se.2015.3248.

Full text
Abstract:
Environment refers to the entire physical and biological world. In which organisms live, grow, thrive and develop their natural tendencies. The truth is that the existence of life is basically dependent on the environment. Changes in the physical, chemical or biological characteristics of any element of the environment that are harmful to humans or other beings is called environmental pollution.Environmental pollution has taken the form of a worldwide problem today and in India also this problem is seen in various forms. Due to industrial and technological development, rapid population growth,
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
32

रीना, रीना. "पर्यावरणीय क्षरण : कारण,परिणाम और निवारण". Journal of Advances and Scholarly Researches in Allied Education 22, № 01 (2025): 346–52. https://doi.org/10.29070/4s0tjt56.

Full text
Abstract:
यह शोधपत्र पर्यावरणीय क्षरण की समस्या पर केंद्रित है, जो आज के समय में एक वैश्विक चिंता का विषय बन चुकी है। प्राकृतिक संसाधनों का अत्यधिक दोहन, प्रदूषण, वनों की कटाई, और शहरीकरण जैसे मानवीय कारकों के कारण पर्यावरण का संतुलन बिगड़ता जा रहा है। इस शोध में पर्यावरणीय क्षरण के प्रमुख कारणों का विश्लेषण किया गया है तथा इसके सामाजिक, आर्थिक और जैविक प्रभावों पर प्रकाश डाला गया है। साथ ही, इसमें विभिन्न नीतिगत उपायों और तकनीकी समाधानों की भी समीक्षा की गई है जो इस क्षरण को रोकने और पर्यावरण को पुनर्स्थापित करने में सहायक हो सकते हैं। यह अध्ययन सतत विकास की दिशा में ठोस कदम उठाने की आवश्यकता पर बल देत
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
33

सरिता, बोबड ़े. "बरली ग्रामीण महिला विकास संस्थान का पर्या वरण संरक्षण म ें योगदान का अध्ययन". International Journal of Research - GRANTHAALAYAH 3, № 9 (Special Edition) (2017): 1–3. https://doi.org/10.5281/zenodo.883022.

Full text
Abstract:
मन ुष्य का जीवन पर्यावरण से प्रभावित होता ह ै। स्वस्थ एव ं स्वच्छ पर्यावरण मानव जीवन का आधार हैं । इसीलिए पर्यावरण का संरक्षण प ्रत्येक नागरिक का कत्र्त व्य ह ै। प्रस्त ुत एकल अध्ययन म ें एक समाजसेवी स ंस्था द्वारा अपन े महिला प्रषिक्षणार्थियों को पर्यावरण संरक्षण के प्रति जागरूक कर समाज में कार्य करन े के लिए प्रेरित किया जाता हैं। सौर ऊर्जा उपकरणों का निर्मा ण कर उनका घर ेलू एव ं व्यावसायिक उपयोग करना , जैविक खेती करना, एव ं पर्या वरण प ्रद ूषण का स्वाथ्य पर पडन े वाले प्रभावों से परिचित करवाकर पर्यावरण संरक्षण के प्रति संरक्षणात्मक प ्रवृति का विकास कराया जाता हैं। इस अध्ययन में उपकरण के रू
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
34

रामवीर, सिंह. "समाजिक समस्याऐं व पर्यावरण". International Journal of Research - GRANTHAALAYAH 3, № 9 (Special Edition) (2017): 1–3. https://doi.org/10.5281/zenodo.883543.

Full text
Abstract:
सामाजिक पर्या वरण ;ठपव ैवबपंस म्दअपतवदउमदजद्ध में परिवर्ति त हो रहा है फलस्वरूप पर्या वरण संघटों क े मौलिक गुणा ें म ें परिर्वतन हो रहा है। स्वस्थ जीवन के लिए पर्यावरणीय परीक्षण आवश्यक ह ै, विकास क े संचालन के लिए नत्य व अनत्य संसाधनों का े उपयोग द ुर्लभ एव ं अमूल्य संसाधनों के संरक्षण की आवश्यकता न े पर्यावरण प ्रबन्धन को अव्यन्त महत्वप ूर्ण बना दिया है। 1 पर्यावरण के प ्रति सचेत संवद ेनशील तथा जागरूक बनाया जाना भी ब ेहद जरूरी है, लोगो को यह समझाया जाना आवश्यक है कि आखिर हमारा पर्या वरण या परिस्थितिक त ंत्र क ैसे प्राकृतिक आपदाआ ें से हमारी सुरक्षा सुनिश्चित करता है तथा पर्यावरण का संरक्षण व
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
35

Gupta, Preeti. "ENVIRONMENTAL IMPACT OF MUSICAL SOUNDS." ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts 2, no. 2 (2021): 34–36. http://dx.doi.org/10.29121/shodhkosh.v2.i2.2021.30.

Full text
Abstract:
English - Human beings have been interested in the environment around them since the beginning of history. Man learned to use fire and other instruments to change the environment. The things around an organism which affect its life activities, form the environment. In reality, the organism and the environment are dependent on each other. It is impossible to imagine the existence of one separate from the other. The existence of all living beings depends on the surrounding environment.&#x0D; Hindi - मानव इतिहास के प्रारम्भ से ही अपने चारों ओर के पर्यावरण में रूचि रखता आया है। मनुष्य ने अग्नि तथा
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
36

त्रिपाठी, गीता. "वैरागी काइँलाका कवितामा पर्यावरण चेतना". Humanities and Social Sciences Journal 14, № 2 (2023): 116–26. http://dx.doi.org/10.3126/hssj.v14i2.58096.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत अनुसन्धानमूलक लेखमा कवि वैरागी काँइलाका कवितामा प्रस्तुत भएका विविध पर्यावरणीय पक्षको विश्लेषण गरी उनका कवितामा अभिव्यञ्जित भएका पर्यावरणसम्बन्धी चिन्तनको स्वरूप पहिल्याइएको छ । पर्यावरणीय विषय वर्तमान विश्वमा सबैभन्दा धेरै चिन्ताको विषय बन्दै गइरहेको छ । प्रकृतिमाथि मानिसको नियन्त्रणको प्रयास र उपभोक्तामुखी जीवनशैलीका कारणले मानवेतर प्राणीसँगै स्वयम् मानिसकै जीवन पनि सङ्कटग्रस्त बन्दै गएको छ । यसै कथ्यको केन्द्रीयतामा रही रचना गरिएका स्थानीय परिवेशसँग सम्बद्ध विविध कविताहरूको विश्लेषणबाट पर्यावरण र मानिसको सम्बन्धलाई नियाल्ने सन्दर्भमा यहाँ वैरागी काइँलाका कविताका सोद्देश्य छनोट गरिए
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
37

Talekar, P. R. "आपदा , आपदा प्रबंधन और सरकार की भूमिका". International Journal of Advance and Applied Research 5, № 13 (2024): 93–96. https://doi.org/10.5281/zenodo.11259921.

Full text
Abstract:
हमारी संस्कृति में प्राचीन काल से ही पर्यावरण के संरक्षण, सुरक्षा एवं संतुलन को महत्व दिया गया है। पर्यावरण और मनुष्य के बीच घनिष्ठ संबंध है। पर्यावरण केवल मनुष्यों के लिए ही नहीं बल्कि सभी जीवित प्राणियों के लिए है। मनुष्य पर्यावरण का एक महत्वपूर्ण कारक है और उसने अपनी बुद्धि तथा प्रौद्योगिकी के बल पर प्रकृति में अनेक परिवर्तन किये हैं। औद्योगीकरण, शहरीकरण, जीवाश्म ईंधन का उपयोग, वनों की कटाई, कीटनाशक, अधिक जनसंख्या, जीवाश्म ईंधन की खपत, कीटनाशकों का छिड़काव, रासायनिक उर्वरकों का असीमित उपयोग, जल, वायु, भूमि, ध्वनि प्रदूषण, जीवाश्म ईंधन की कमी, ओजोन रिक्तीकरण, वर्षा , बाढ़, आदि कई पर्यावरणीय
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
38

स, ुनीता श्रीवास्तव. "बी.एड. महाविद्यालय क े विद्यार्थियों की पर्यावरणीय जागरूकता का तुलनात्मक अध्ययन". International Journal of Research - GRANTHAALAYAH 3, № 9 (Special Edition) (2017): 1–3. https://doi.org/10.5281/zenodo.883515.

Full text
Abstract:
मानव एक सामाजिक प ्राणी ह ै । अतः उसका परिवार एव ं समाज स े घनिष्ठ संब ंध होता ह ै पर्यावरण का अर्थ है वातारण जिसमे ं संप ूर्ण प्रकृति, नदियां, जलाषय, वन, उपवन, वाटिका, झरन े, पर्वतश्रृखंलाए ें, चट ्टान े, खनिज, प ेड ़-पौधे, वायु एव ं जल का संयोग आता ह ै । मन ुष्य पर्यावरण में ही सांसे ले रहा है । अतः शुद्ध पर्यावरण की अत्यंत आवष्यकता है । प ्रकृति का क्ष ेत्र अत्यंत विस्त ृत तथा रहस्यप ूर्ण ह ै जो कि पर्यावरण के साथ ज ुड ़ा हुआ है वह प्राकृतिक घटनाओं का ज्ञान तथा उसक े कारण ढ ूढ ंता है । प्राकृतिक वन संपदा प्राकृतिक स्तर पर एक मनोहर रूप प्रस्त ुत करती है । खेत-बगीचे, झरन े, नदी, वाटिकाए ें एव
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
39

ढकाल Dhakal, दीपकप्रसाद Dipak Prasad. "हंस उपन्यासमा पर्यावरण चेतना". Medha: A Multidisciplinary Journal 7, № 1 (2024): 15–24. https://doi.org/10.3126/medha.v7i1.70148.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत लेख उपन्यासकार जीव उप्रेतीको हंस उपन्यासमा गहन पर्यावरण चेतना अध्ययनमा केन्द्रित छ । गहन पर्यावरणसम्बन्धी दृष्टिकोणमा पृथ्वीको सतहमा रहेका हरेक जैविक तथा अजैविक प्रणालीका बीच पारस्परिक निर्भरता खोजिन्छ । मानवीय क्रियाकलाप अन्त्यहीन शक्तिमा आधारित छ र उसले जस्तासुकै गतिविधि पनि आफ्नो बल एवं चातुर्यमा गर्न सक्छ एकक्षीय सोचको प्रतिवाद यसमा गरिन्छ । मानव जैविक तथा अजैविक चक्रीय प्रणालीमा बद्ध अस्तित्वमात्र हो । त्यसैले ऊ पर्याचक्रको अधीनमा रहेको जैविक अस्तित्वबाहेक केही होइन भन्ने कोणबाट यस उपन्यासमा गहन पर्यावराण चेतना अध्ययन गरिएको छ । यस लेखको शोध क्षेत्र र समस्या सोद्देश्य रुपले चयन ग
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
40

Chaturvedi, Manjula. "Environment in Contemporary Hindi Literature - A Discussion." RESEARCH REVIEW International Journal of Multidisciplinary 8, no. 1 (2023): 23–27. http://dx.doi.org/10.31305/rrijm.2023.v08.n01.004.

Full text
Abstract:
Discussion on the environment is very important for us at present, it is an important topic of our life and for the coming generations. Today we cannot run away from the various issues arising regarding the environment. Today, the environment which is being exploited by humans, which is directly affecting the nature. We have misused the things given by nature like water, air, forest, land, sky so much that today we are facing many problems. In this research paper, the environmental concern and consciousness expressed by the contemporary writers has been investigated.&#x0D; Abstract in Hindi La
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
41

प, ूर्णेन्द ु. शर्मा. "पर्यावरण संरक्षण सब का दायित्व". International Journal of Research - GRANTHAALAYAH 3, № 9 (Special Edition) (2017): 1–2. https://doi.org/10.5281/zenodo.883541.

Full text
Abstract:
सृष्टि के प्रारम्भ से वर्त मान युग तक मन ुष्य न े विकास की लम्बी यात्रा तय की है। किन्त ु इस यात्रा में वह जीवन के शाश्वत सत्य को पीछ े छोड ़कर अकेला आगे निकल आया है जिसके परिणाम में पर्यावरण की प्रलयंकारी समस्याओं न े जन्म ले लिया ह ै आ ैर विश्व समुदाय विगत र्कइ दशकों से इनसे जूझता हुआ आग े बढ ़न े का प्रयास कर रहा है। 1972 में इसकी गम्भीरता को द ेखत े हुए स्टाॅकहोम मे ं संयुक्त राष्ट ª सम्म ेलन आयोजित किया गया जिसमें श्रीमती इन्दिरा गांधी न े पर्यावरण संरक्षण एव ं मानव जाति के कल्याण हेत ु दिय े गये अपन े वक्तव्य म ें कहा कि, ’’मन ुष्य तब तक सभ्य एव ं सच्चा मानव नहीं हो सकता जब तक कि वह सम्प
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
42

Nidhi, Goenka, та Chand Singh Trilok. "छत्तीसगढ़ राज्य के खनिज संसाधन वा उनके उत्खनन से पर्यावरण पर पड़ने वाले प्रभाव का अध्ययन". RECENT RESEARCHES IN SOCIAL SCIENCES & HUMANITIES 12, № 1 (2025): 64–71. https://doi.org/10.5281/zenodo.15289246.

Full text
Abstract:
यह शोधपत्र छत्तीसगढ़ राज्य के खनिज संसाधनों और उनके उत्खनन के पर्यावरणीय प्रभावों पर केंद्रित है। छत्तीसगढ़, जोमध्य भारत में स्थित है, खनिज ससं ाधनों की विविधता और समृद्धि के लिए जाना जाता है। इस राज्य में कोयला, लौहअयस्क, बॉक्साइट, चूना पत्थर, डोलोमाइट, और अन्य खनिजों का व्यापक खनन किया जाता है, जो राज्य की आर्थिकस्थिति में महत्वपूर्ण योगदान देता है। हालांकि, इन खनन गतिविधियों से पर्यावरण पर भी गंभीर प्रभाव पड़ता है, जैसे वनक्षरण, जैव विविधता की हानि, मिट्टी का क्षरण, जल प्रदूषण, और वायु प्रदूषण। इस शोध में, छत्तीसगढ़ के प्रमुख खनिजसंसाधनों का विस्तृत विश्लेषण किया गया है और उनके उत्खनन से उत
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
43

Bhardwaj, Kumkum. ""CULTURAL TRADITION OF ECO-NATURE PAINTING OF KISHANGARH"." International Journal of Research -GRANTHAALAYAH 3, no. 9SE (2015): 1–3. http://dx.doi.org/10.29121/granthaalayah.v3.i9se.2015.3232.

Full text
Abstract:
"The paintings of Kishangarh Sh. Of Rajasthan display the awareness of the environment in today's environment by preserving nature." Vegetation, water, air, three environmental components are depicted in abundance. The cultural tradition of spirituality philosophy is embedded in the environment with nature painting. The picturesque environment of the picturesque environment in the greenery seems to spread the message of saving the environment from getting polluted to the environment, which is a positive effort.Environment refers to the moral and biological system of the entire universe, under
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
44

Dr. Madhuri Paliwal. "पर्यावरण जागरूकता का वैज्ञानिक अभिवृत्ति पर प्रभाव का अध्ययन (स्नातक स्तर के विद्यार्थियों के संबंध में)". Journal of Advances and Scholarly Researches in Allied Education 21, № 3 (2024): 6–8. http://dx.doi.org/10.29070/kg781m14.

Full text
Abstract:
मनुष्य एक सामाजिक प्राणी है। मनुष्य अपनी समस्त सामाजिक अंतर्कि्रयाएँ उसके पर्यावरण में ही सम्पन्न करता है। पर्यावरण व मनुष्य एकदूसरे के पूरक है। पर्यावरण के सभी घटक जैसे अजैविक, जैविक एवं उर्जा ये सभी मनुष्य को प्रभावित करते है। जब इन घटकों मे परिवर्तन होता है तो पर्यावरण का संतुलन बिगड़ जाता है। वायु प्रदुषण, जल प्रदुषण, मृदा प्रदुषण एवं ध्वनि प्रदुषण इनसे पर्यावरण प्रदुषित होता है अतः पर्यावरण को सुरक्षित रखने हेतु जन जागरुकता लाना आवष्यक है अर्थात वास्तविक परिस्थिति के प्रति चेतन होना ही पर्यावरण जागरुकता है। प्रस्तुत लघु शोध कार्य “पर्यावरण जागरूकता का वैज्ञानिक अभिवृत्ति पर प्रभाव का अध्यय
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
45

भारती, खर े., та कुमार अंजलि. "वानिकी एवं पर्या वरण". International Journal of Research - GRANTHAALAYAH 3, № 9 (Special Edition) (2017): 1–3. https://doi.org/10.5281/zenodo.574868.

Full text
Abstract:
एक अरब स े ज्यादा जन सैलाब के साथ भारतीय पर्या वरण का े स ुरक्षित रखना एक कठिन कार्य ह ै वह भी जबकि हर व्यक्ति की आवश्यकताएॅ ं, साधन, शिक्षा एव ं जागरूकता के स्तर में असमान्य अंतर परिलक्षित होता है। संत ुलित पर्या वरण के बिना स्वस्थ जीवन की कल्पना करना मात्र एक कल्पना ही है। पर्यावरण स े खिलवाड ़ के परिणाम हम र्कइ रूप में वर्त मान में द ेख रहे हैं एव ं भोग रहे ह ैं। पर्यावरण विज्ञान आज के समय क े अन ुसार एक अनिवार्य विषय ह ै। यह सिर्फ हमारी ही नहीं अपित ु व ैश्विक समस्या ह ै। वर्त मान पर्यावरणीय अस ंत ुलन का े द ेखत े हुए इस विषय स े हर व्यक्ति का े जुड ़ना चाहिए एव ं जोड ़ना चाहिए। वानिकी एव
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
46

Singh, Ramveer. "SOCIAL PROBLEM AND ENVIRONMENT." International Journal of Research -GRANTHAALAYAH 3, no. 9SE (2015): 1–3. http://dx.doi.org/10.29121/granthaalayah.v3.i9se.2015.3270.

Full text
Abstract:
The social environment is changing in the sub-continent as a result of which the fundamental qualities of environmental components are changing. Environmental testing is essential for a healthy life, the need to conserve scarce and priceless resources for the use of new and untapped resources for the conduct of development has made environmental management infinitely important. 1It is also very important to make the environment aware, sensitive and aware, it is necessary to explain to the people how our environment or ecological system ensures our protection from natural disasters and protecti
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
47

Shakya, Sudha. "CURRENT ENVIRONMENTAL PROBLEMS AND SUGGESTIONS." International Journal of Research -GRANTHAALAYAH 3, no. 9SE (2015): 1–3. http://dx.doi.org/10.29121/granthaalayah.v3.i9se.2015.3256.

Full text
Abstract:
Today, every person, life and flora is getting life from the environment itself, but the situation of the environment has become such that it has become very difficult to handle. The present research article is presented with the objective of solving the problems of the environment and how to solve them. Today environmental problems are causing problems like population growth, pollution, global warming, sea pollution, damage to ozone layer, waste decomposition, reduction in biodiversity etc., which has become very important to solve and solve them.&#x0D; आज पर्यावरण से ही हर व्यक्ति जीवजंतु एं
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
48

अर्च, ना परमार. "पर्यावरण संरक्षण". International Journal of Research - GRANTHAALAYAH 3, № 9 (Special Edition) (2017): 1–2. https://doi.org/10.5281/zenodo.883529.

Full text
Abstract:
मानव शरीर प ंच तत्वों- प ्रथ्वी, जल, वाय ु, अग्नि आ ैर आकाश स े ही बना ह ै। य े सभी तत्व पर्या वरण के धोतक है। प ्रकृति मे मानव को अन ेक महत्वप ूर्ण प्राकृतिक सम्पदायें भी ह ै। जिसका उपयोग मन ुष्य अपन े द ैनिक जीवन में करता आया है ज ैसे- नदियाँ, पहाड ़, मैदान, सम ुद ्र, प ेड ़-पौधे, वनस्पति इत्यादि। प्रथ्वी पर प्राकृतिक संसाथनों का दोहन करन े से प्राकृतिक संसाथनो के भण्डार तीव्र गति से घटत े जा रह े है, जिससे पर्यावरण में असन्त ुलन बढ ़ रहा है। उसके परिणाम स्वरूप जल की कमी, आ ेजा ेन परत में छेद का पाया जाना, वना ें की अत्यधिक कर्टाइ से वना ें की कमी आना, सम ुद ्रों का जल स्तर बढना, ग्लेशियरों
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
49

अमिता, कृष्णा महातळे (विरुटकर). "पर्यावरण संरक्षण व संवर्धन में महिलाओं की भूमिका". International Journal of Advance and Applied Research 4, № 30 (2023): 100–102. https://doi.org/10.5281/zenodo.8394544.

Full text
Abstract:
आज पुरे विश्व मे जिस मुद्दे पर चर्चा हो रही है उनमें पर्यावरण संरक्षण और महिला सशक्तीकरण &nbsp;सबंधीत है। &nbsp;8 मार्च को आंतरराष्ट्रीय महिला दिवस मनाया जाता है।&nbsp; आज महिलाए स्वावलंबीत के साथ सशक्तीकरण की अद्वितीय मिसाल बनी है। &#39;पर्यावरण&quot; मानवजाती के लिए एक अमुल्य वरदान है, मानव और प्रकृति के बीच गहरा नाता है। &#39;5 जून&#39; पूरा विश्व पर्यावरण दिवस मनाता है। पर्यावरण के प्रति जागृकता फैलाने के लिए यह दिवस मनाया जाता है। पर्यावरण संरक्षण और संवर्धन में महिलाओं ने अहम भूमिका निभाई है। भारतीय इतिहास का अध्ययन किया तो यह बात ज्ञान में आती है की वैदिक काल से ही महिलाएं पर्यावरण संरक
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
50

Choudhary, Surendra. "पर्यावरण प्रदूषणः बिहार राज्य के विषेष सन्दर्भ में एक अ/ययन". International Journal of Education, Modern Management, Applied Science & Social Science 07, № 01(II) (2025): 121–24. https://doi.org/10.62823/ijemmasss/7.1(ii).7337.

Full text
Abstract:
पर्यावरण प्रदूषण एक ऐसी सामाजिक समस्या है ेिजससे मानवसहित जैव समुदाय के लिए जीवन की कठिनाईयाँ बढ़ती जा रही हैं। पर्यावरण के तत्वों में गुणात्मक ह्रास के कारण आज प्रकृति एवं जीवों का आपसी संबंध बिगड़ता जा रहा है, जिनका समाधान अत्यावष्यक है। मानव-पर्यावरण सम्बंध भूगोल की मौलिक विषय वस्तु है। मानव की समस्त क्रियाएॅं परिवेष से नियंत्रित होती है मानव की विविध संस्कृतियाँ, मानव पर्यावरण के संबंधों के प्रतीक हैं तथा पर्यावरण अनुक्रम इसके बिगड़ते सम्बधों का प्रतिफल हैं पर्यावरण और पारिस्थितिकी के अ/ययन में भूगोल की महत्ता इस बात से प्रमाणित है कि यही एक मात्र विषय है जो भौतिक परिवेष और मानवीय पर्यावरण प्
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
We offer discounts on all premium plans for authors whose works are included in thematic literature selections. Contact us to get a unique promo code!