To see the other types of publications on this topic, follow the link: भारतीय.

Journal articles on the topic 'भारतीय'

Create a spot-on reference in APA, MLA, Chicago, Harvard, and other styles

Select a source type:

Consult the top 50 journal articles for your research on the topic 'भारतीय.'

Next to every source in the list of references, there is an 'Add to bibliography' button. Press on it, and we will generate automatically the bibliographic reference to the chosen work in the citation style you need: APA, MLA, Harvard, Chicago, Vancouver, etc.

You can also download the full text of the academic publication as pdf and read online its abstract whenever available in the metadata.

Browse journal articles on a wide variety of disciplines and organise your bibliography correctly.

1

डॉ.कविता, राजेंद्र तातेड. "ऐतिहासिक अध्ययन मे भारतीय ज्ञान परंपरा का महत्व". International Journal of Advance and Applied Research S6, № 18 (2025): 225–32. https://doi.org/10.5281/zenodo.15245407.

Full text
Abstract:
<em>ज्ञानराशी</em><em> के संचित कोश का नाम साहित्य हे</em><em>, जिसके चिंतन, मनन, परिशिलन से बौद्धिक विकास होता है.भारतीय इतिहास के संदर्भ मे कहा जाता है की इतिहास लेखन के प्रति भारतीयो की विमुखता भारतीय संस्कृती का भारी दोष है. अलबेरूनी तथा अन्य युरोपीय इतिहासकारोने भारत के इतिहास लेखन के संदर्भ मे, प्रश्नचिन्ह उपस्थित किये है. किंतु प्राचीन भारत से प्राप्त साधनोसे ज्ञात होता है कि भारतीयो ने इतिहास लेखन को&nbsp; अपने जीवन मे स्थान दिया था. प्रस्तुत लेखमे प्राचीन भारतीय इतिहास प्राचीन भारतीय इतिहास के संदर्भ मे साहित्य के विविध प्रकार की जानकारी के साथ ऐतिहासिक साधन के रूप में अध्ययन किया गया
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
2

न्यौपाने, विष्णु. "नेपाली भाषा र साहित्यको विकासमा भारतीय नेपालीहरूको भूमिका". Journal of Development Review 10, № 1 (2025): 50–64. https://doi.org/10.3126/jdr.v10i1.75890.

Full text
Abstract:
नेपाली भाषा बहुसङ्ख्यक नेपालीको मातृभाषा हो भने भारतका विभिन्न ठाउँहरू ः दार्जिलिङ, खर्साङ, कालिपोङ, सिक्किम, आसाम, जलपाइगुढी आदि क्षेत्रका भारतीय नेपालीले पनि यस भाषालाई मातृभाषाका रूपमा प्रयोग गर्दछन् । भारतमा बोलिने नेपाली भाषालाई भारतीय नेपाली भाषा भनिन्छ । नेपालमा यो भाषा सरकारी कामकाजको भाषा हो भने भारतमा भारतीय सरकारी मान्यता प्राप्त भाषा हो । यो भाषा विभिन्न भाषाभाषिको सम्पर्क भाषा पनि हो । नेपालबाट काम र मामका सिलसिलामा नेपालीहरू जहाँजहाँ पुगेका छन् त्यहाँ नेपाली भाषा बोल्दछन् र यस भाषाप्रति सम्मान र प्रगाढ आस्था पनि प्रकट गर्दछन् । साहित्य सिर्जनाका हिसाबले पनि यो भाषा संवृद्ध छ । भा
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
3

प्रा., गौंड नामदेव संपतराव. "म. गांधीचा राजकीय प्रवास". उदयगिरी - बहुभाषिक इतिहास संशोधन पत्रिका 01, № 04 (2023): 234–37. https://doi.org/10.5281/zenodo.10115533.

Full text
Abstract:
म. गांधीनी आयुष्‍याची २१ वर्षे दक्षिण अफ्रीकेत घालवली, जेथे त्‍यांनी त्‍यांचे राजकीय दृष्‍टीकोन, नैतिक आणि राजकिय नेतृत्‍व कौशल्‍य विकसित केली. द. अफ्रीकेत आलेल्‍या अनुभवावरुन त्‍यांनी स्‍वतःचे समाजातीलस्‍थान आणि ब्रिटीश राज्‍यातील आपल्‍या लोकांची किंमत या बद्दल प्रश्‍न उपस्थित करण्‍यास सुरुवात केली तसेच भारतीया बद्दलच्‍या वंशभेद असमानता यांना समोरे गेल्‍यावर अन्‍याया विरुध्‍द आवाज उठवण्‍यास सुरुवात केली. द. अफ्रीकेतील वास्‍तव्‍य अनुभव हिच म. गांधीची राजकीय क्षेत्रात येण्‍याची सुरुवात होती.&nbsp;इ.स. १९१५ मध्‍ये गांधीजी कायमसाठी भारतात परतले. एक प्रमुख भारतीय राष्‍ट्रवादी, संघटक अशी त्‍यावेळी
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
4

वाळके, (डंभाळे) प्रा. डॉ. रीता दयारामजी. "भारतातील जातिव्यवस्था". International Journal of Advance and Applied Research 6, № 21 (2025): 82–85. https://doi.org/10.5281/zenodo.15254931.

Full text
Abstract:
<strong>सारांश: </strong> भारतातील 'जातिव्यवस्था' ही&nbsp; भारतीय समाजाची पायाभूत व्यवस्था आहे. प्राचीन भारतात या व्यवस्थेचा उदय झाला व विकासही झाला. पुढे ती आधुनिक पूर्वकाळात आणि आधुनिक काळात बदलत गेलेली दिसते. भारतीय समाज विविध पंथ आणि वर्गामध्ये विभागलेला आहे, याचे कारण म्हणजे देशात प्रचलित असलेली&nbsp;&nbsp; 'जातीव्यवस्था ' होय. जातीची मुळे प्राचीन वेदांमध्ये दिसते, जातीमध्ये वर्ण व&nbsp; व्यवस्थेच्या आधारावर लोकांना विभाजित&nbsp; केलेले दिसते. जात म्हणजे आपले अस्तित्व होय. 'जातीय व्यवस्था ' हे भारतीय समाजाचे खास वैशिष्ट्ये असून अनेक वर्षापासून आपल्या भारत देशात ही व्यवस्था समाजात पाहायला
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
5

प्रा.डॉ.सुनिल, रजपूत. "हैद्राबाद मुक्तिसंग्राम आणि आर्यसमाज चळवळ". International Journal of Advance and Applied Research 2, № 19 (2022): 77–80. https://doi.org/10.5281/zenodo.7053758.

Full text
Abstract:
<strong>सारांश</strong> ब्रिटिश राजवटीत भारतात ५६३ देशी राज्ये व संस्थाने होती. या राज्याचा आणि संस्थानांचा राज्यकारभार देशी राजे व संस्थानिक पाहत असत. दक्षिण भारतात त्रावणकोर, बडोदा, कोल्हापूर, नागपूर आणि हैद्राबाद ही राज्ये होती. यामध्ये हैद्राबादचे राज्य आकाराने दुसऱ्या क्रमांकाचे होते. म्हणून ते महत्त्वाचे होते. हैद्राबाद राज्यात मराठवाडा, तेलंगण व कर्नाटक या प्रादेशिक विभागांचा समावेश होत होता. &nbsp;ब्रिटिशांनी भारतीय स्वातंत्र्याचा कायदा इ.स. १९४७ मध्ये पास केला. या कायद्यानुसार भारत १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी ब्रिटिशांच्या राजकीय वर्चस्वातून मुक्त झाला व भारताला स्वातंत्र्य मिळाले. इ.स. १९४७ च
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
6

डॉ., घुगे बालासाहेब बाबुराव. "स्वामी दयानंद सरस्वतीजी के सामाजिक विचार". International Journal of Advance and Applied Research S6, № 7 (2025): 40–43. https://doi.org/10.5281/zenodo.14770626.

Full text
Abstract:
भारतीय इतिहास में 19&nbsp; वी एंव 20 वी शताब्दी राजनीतिक घटनांओ के अतिरिक्त सामाजिक और धार्मिक सुधार आंदोलन के लिए विख्यात मानी जाती है. इस समय भारतीय समाज अनेक रुढियों एंव कुप्रथा से ग्रस्त था. जातीप्रथा, अस्पृश्यता, सती प्रथा, बालविवाह ,मूर्तिपूजा एंव धार्मिक अंधविश्वास जैसे बुराईयों से भारतीय जीवन प्रभावित था. प्रारंभ मे अंग्रेजो शासको ने इस व्यवस्था को हटाने का कोई प्रयास नही किया. क्योंकी वे भारतीय जीवन की दुर्बलता का लाभ उठाकर वे अपनी सत्ता को मजबूत करना चाहते थे. पाश्चात्य ज्ञान, विज्ञान के कारण भारतीय&nbsp; समाज&nbsp; का धर्म के प्रति देखने का दृष्टिकोन बदलने लगा. धीरे धीरे भारतीयों के
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
7

aatmabhan. "बहुमाध्यम युगात भारतीय वृत्तपत्रांची विश्वासार्हता". AATMABHAN Multidisciplinary Research Journal 15, № 03 (2022): 06. https://doi.org/10.5281/zenodo.10672070.

Full text
Abstract:
भारतात प्रसार माध्यमांच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह आज निर्माण झाले आहेत असे नाही, तर भारतीय प्रसार माध्यमांच्या इतिहासात अनेक वेळा असे प्रश्न निर्माण झाले आहेत. या सर्व प्रश्नांच्या केंद्रस्थानी नेहमी वृत्तपत्रे असल्याचे प्रकर्षाने दिसून येते. प्रत्येक वेळी वृत्तपत्रांना आपले वेगळेपण सिद्ध करावे लागले आहे. मात्र दरवेळी या कार्यात विजय हा वृत्तपत्रांचाच झालेला आहे. भारतात वृत्तपत्रांचा प्रारंभ होऊन आज २४० वर्षांपेक्षा अधिकचा काळ लोटून गेला आहे. या काळात भारतीय वृत्तपत्रांनी अनेक चढउतार बघितले आहेत. स्वातंत्र्याचा संग्राम, स्वातंत्र्योत्तर भारत निर्मिती, सामाजिक बदलाचा कालखंड, औद्योगिक क्रां
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
8

प्रा.डॉ.इकबाल, खान गफार खान. "महाराष्ट्र विधानसभेतील मुस्लिम नेतृत्वाचा राजकीय अभ्यास : विशेष संदर्भ 2009 ते 2019". International Journal of Advance and Applied Research 4, № 25 (2023): 9–11. https://doi.org/10.5281/zenodo.8242470.

Full text
Abstract:
भारत हा महान देश आहे. भारतात विविध जाती, धर्म व पंथाचे लोक राहतात.जगातल्या महान प्राचीन संस्कृती पैकी भारतीय संस्कृती मानली जाते. भारतातील विविध जाती धर्माचे लोक राहत असून देखील त्यांच्या त एकतेचे दर्शन घडते. स्वतंत्र प्राप्तीनंतर भारतीय राज्यघटनेच्या आधारे सर्वांगीण विकासाच्या दिशेने वाटचाल सुरू केली. सुरुवातीच्या काळात भारतीय राजकीय व्यवस्थे समोर अनेक आव्हाने होते. राजकीय व्यवस्था स्थापन करून त्याच जनतेची अधिक मान्यता मिळविणे विविध जाती, धर्मात विभागले गेलेल्या समाजाला एकसंघ करणे व त्यास आर्थिक, सामाजिक व राजकीय विकासाची दिशा निश्चित करून कसम धोरणे अमलात आणणे. समाजातील सर्व स्तरातील लोकांना
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
9

Dalip, Kumar. "भारत पर अरबों व तुर्को के आक्रमणों के प्रभाव". International Journal of Research - Granthaalayah 5, № 7 (2017): 136–39. https://doi.org/10.5281/zenodo.835525.

Full text
Abstract:
भारत पर शताब्दियों से अनेक विदेशी आक्रमण होते रहे हैं। विदेशी आक्रमणकारी, शक, हुण, कुषाण, पार्थियन, आदि के रूप में भारत आए । 712 ई. में मोहम्मद-बिन-कासिम ने भारत पर आक्रमण किया । परन्तु प्राचीन काल में आक्रमणकारियों और पूर्व मध्यकालीन आक्रमणकारियों में यह मतभेद था कि प्राचीन काल के आक्रमणकारी भारतीय समाज में समाहित कर लिए गए परन्तु तुर्क आक्रमणकारियों ने अपने प्रभाव को बनाए रखा । तुर्को ने अपने प्रभाव से धर्म ही नहीं बल्कि राजनीतिक, सामाजिक, धार्मिक और सांस्कृतिक क्षेत्रों में उल्लेखनीय परिवर्तनों को जन्म दिया । इस रूप में ये आक्रमण पहले के आक्रमणों से अधिक प्रभावशाली सिद्ध हुए।1 अरब व तुर्क आ
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
10

Dr., Ankush Shinde, Mahendra Bhimrao Kasabe Mr. та Sudhakar Bhaurao Kambale Mr. "सोलापूर जिल्यामधील मोहोळ तालुक्यातील वडवळ येथील नागनाथ मंदिराचा एक धार्मिक पर्यटन स्थळ म्हणून अभ्यास". International Journal of Advance and Applied Research 4, № 8 (2023): 122–26. https://doi.org/10.5281/zenodo.7800520.

Full text
Abstract:
प्राचीन काळी भारतीय समाजात पर्यटन अस्तित्वात होते. भारतात सिंधु संस्कृतीपासुन व्यापार, धर्म, संस्कृती, तत्वज्ञान इ. अनेक कारणांनी पर्यटन झाले आहे. मौर्य कालखंडात मॅगेस्थेनिस हा प्रवासी भारतात आला. सम्राट अशोकाने बौध्द भिक्खुंना भारतातील विविध भागात आणि भारताच्या शेजारील देशात बौध्द धर्माच्या प्रसारासाठी पाठविले होते. भारतीय धर्म, संस्कृती, शिक्षण, कला, यांच्या अभ्यासासाठी अनेक परकिय पर्यटकांनी भारतात प्रवास केला त्यामध्ये हुएन त्संग, इत्सिंग अल्बेरुनी इ. ची नावे सांगता येतील. भारतीय पर्यटनात प्राचीन काळापासुन धार्मिक पर्यटनाला अनन्यसाधरण महत्त्व आहे. कारण धार्मिक स्थळांना भेटी दिल्याने आत्मिकश
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
11

वर्मा, बीरेन्द्र, та प्रो जितेन्द्र बहादुर सिंह. "भारत में चुनाव आयोग की भूमिका एवं महत्व". Humanities and Development 18, № 1 (2018): 39–42. http://dx.doi.org/10.61410/had.v18i1.106.

Full text
Abstract:
भारत एक लोकतांत्रिक देश है। जबकि भारतीय लोकतंत्र विश्व में सबसे बड़ा लोकतांत्रिक देश है। जिसमें 90 करोड़ से भी अधिक मतदाता है। भारत में चुनावों का आयोजन भारतीय संविधान के तहत बनाये गये भारतीय निर्वाचन आयोग द्वारा किया जाता है। यह एक अच्छी तरह स्थापित परंपरा है। एक बार चुनाव प्रक्रिया शुरू होने के बाद कोई भी अदालत चुनाव आयोग द्वारा परिणाम घोषित किये जाने तक किसी भी प्रकार का हस्तक्षेप नहीं कर सकते हैं। भारतीय निर्वाचन आयोग का गठन 25 जनवरी 1950 (अब राष्ट्रीय मतदाता दिवस के रूप में मनाया जाता है) को किया गया था, जिसका मुख्यालय नई दिल्ली में है, जिसके मुख्य निर्वाचन आयुक्त राजीव कुमार जी हैं। भारतीय
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
12

पोतदार, डॉ. अनुराधा विजय. "जागतिक स्तरावर महिलांचे साहित्यिक योगदान". International Journal of Advance and Applied Research 5, № 35 (2024): 4–9. https://doi.org/10.5281/zenodo.13855541.

Full text
Abstract:
प्रस्तावना:&nbsp; &nbsp; भारत हा जगातील सर्वाधिक भाषिक वैविध्य असलेला देश व हीच &nbsp;भाषिक विविधता भारतीय संस्कृतीच्या समृद्धतेमध्ये भर घालते. भारताच्या प्रत्येक प्रदेशाला &nbsp; &nbsp;उत्कृष्ट राष्ट्रीय लेखक, कवी, साहित्यिक &nbsp;आणि काही आंतरराष्ट्रीय कीर्ती असलेली उच्च विकसित साहित्यिक परंपरा आहे. भारत सरकारने साहित्य अकादमी सारख्या संस्थांद्वारे भारतातील प्रत्येक प्रादेशिक भाषा आणि साहित्याचे जतन आणि संवर्धन करण्यासाठी स्वतःला वचनबद्ध केले आहे.&nbsp;भारतीय लेखक, कवी, समीक्षक आणि कादंबरीकारांनी रवींद्रनाथ टागोरांच्या सखोल गीतांपासून ते अरुंधतो रॉय यांनी लिहिलेल्या विचारप्रवर्तक पुस्तकांपर्
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
13

Dr., Ankush Shankar Shinde, та Sumitrabai Shankar Rathod Mrs. "उस्मानाबाद जिल्यातील उमरगा तालुक्यातील उमरगा शहरातील हेमाडपंथीय श्री महादेव मंदीर या धार्मिक पर्यटन स्थळाचा एक भौगोलिक अभ्यास". International Journal of Advance and Applied Research 4, № 8 (2023): 127–30. https://doi.org/10.5281/zenodo.7800525.

Full text
Abstract:
प्राचीन काळी भारतीय समाजात पर्यटन अस्तित्वात होते. भारतात सिंधु संस्कृतीपासुन व्यापार, धर्म, संस्कृती, तत्वज्ञान इ. अनेक कारणांनी पर्यटन झाले आहे. मौर्य कालखंडात मॅगेस्थेनिस हा प्रवासी भारतात आला. सम्राट अशोकाने बौध्द भिक्खुंना भारतातील विविध भागात आणि भारताच्या शेजारील देशात बौध्द धर्माच्या प्रसारासाठी पाठविले होते. भारतीय धर्म, संस्कृती, शिक्षण, कला, यांच्या अभ्यासासाठी अनेक परकिय पर्यटकांनी भारतात प्रवास केला त्यामध्ये हुएन त्संग, इत्सिंग अल्बेरुनी इ. ची नावे सांगता येतील. भारतीय पर्यटनात प्राचीन काळापासुन धार्मिक पर्यटनाला अनन्यसाधरण महत्त्व आहे. कारण धार्मिक स्थळांना भेटी दिल्याने आत्मिक
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
14

प्रा.डॉ.तात्या, बाळकिसन पुरी. "स्वामी दयानंद सरस्वती यांचे राजकीय विचार". International Journal of Advance and Applied Research S6, № 7 (2025): 284–89. https://doi.org/10.5281/zenodo.14792711.

Full text
Abstract:
महर्षी स्वामी दयानंद सरस्वती एक युगपुरुष,आधुनिक भारताचे निर्माते,आक्रमक व निर्भीड असे महान समाजसुधारक, आर्य समाजाचे संस्थापक व स्फूर्ती स्थान होते.सर्व भारतीयांना परिचित कुशल संघटक आणि हिंदी भाषेचे महत्त्व ओळखून हिंदीला राष्ट्रभाषेचा दर्जा मिळावा यासाठी प्रथम स्पष्ट मत मांडणारे 'भारतीया साठी भारत' अशी स्वराज्यासाठी हक देणारे प्रथम भारतीय व थोर देशभक्त होते. स्त्रियांना पुरुषाप्रमाणे समान अधिकार असावेत.स्वातंत्र्य,समता, बंधुत्व,न्याय या लोकशाही मूल्याचा पुरस्कार त्यांनी केला. समाजातील प्रचलित अंधविश्वास, कर्मकांड,कुप्रथा, अस्पृश्यता दूर करण्याचा प्रयत्न केला. स्त्री शिक्षण, स्वावलंबन व समान हक्
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
15

हरीश, वर्मा. "सिन े संगीत म ें शास्त्रीय प्रयोग". International Journal of Research – Granthaalayah Innovation in Music & Dance, January,2015 (2017): 1–4. https://doi.org/10.5281/zenodo.884616.

Full text
Abstract:
संगीत क े बिना भारतीय फिल्मों की कल्पना भी नहीं की जा सकती। भारतीय सिनेमा की पहचान उसका सषक्त संगीत ही ह ै। भारतीय फिल्में चाह े व े किसी भी भाषा (अर्था त् हिन्दी, तमिल, ब ंगाली, मराठी, तेलुगु, कन्नड़ या मलयालम) की हों, संगीत उनमें प ्रमुख होता ह ै। क्षेत्रीय बोलिया ें जैसे भोजप ुरी, राजस्थानी, ब ंुदेली, छत्तीसगढ़ी आदि में बनने वाली फिल्मों में तो संगीत ही उनका मूल तत्व होता ह ै। भारत में सर्वा धिक फिल्में हिन्दी भाषा में बनती हैं जा े विश्व भर में लोकप्रिय हा ेती हैं। अतः आगे हम भारतीय फिल्मों की चर्चा हिन्दी फिल्मों का े केन्द्र में रखकर ही करेंगे। भारतीय संगीत का आधार शास्त्रीय संगीत ही ह ै
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
16

Talekar, P. R. "डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे आर्थिक विचार". International Journal of Advance and Applied Research 5, № 17 (2024): 296–98. https://doi.org/10.5281/zenodo.12200183.

Full text
Abstract:
डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी भारताचे आर्थिक चिंतन केल्यानंतर असे लक्षात आले की, भारतात केवळ 15% उच्चवर्णीय- धनिक (श्रीमंत) आहेत आणि त्यांचाच विचार करून भारताची आर्थिक निती राबविली जाते. तत्कालीन परिस्थितीत भारताच्या विविध आर्थिक धोरणाविषयी अर्थशास्त्राचे सखोल चिंतन करून भारतीय अर्थव्यवस्थेला मजबूत करण्याकरीता डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी आपले मत मांडून आर्थिक उपाययोजना तयार करून जनतेचा आराखडा तयार केला. जेणेकरून प्रत्येकांच्या आर्थिक स्थितीत सुधारणा व्हाव्यात म्हणून त्यांनी &lsquo;भारतीय रूपयांची समस्या&rsquo; हा ग्रंथ लिहून भारतीय अर्थव्यवस्थेला दिशा दाखविली ते एक आंतरराष्ट्रीय अर्थतज्ञ होते. परराष्ट
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
17

सौरभ, श्रीवास्तव. "अमृता शेरगिल भारतीय आधुनिक कला की अग्रणी". Science world a Monthly e magazine 5, № 1 (2025): 6113–15. https://doi.org/10.5281/zenodo.14773033.

Full text
Abstract:
भारत कला एवं साहित्य का ख़जाना हैं , भारत के कलाकारो एवं साहित्यकारो ने भारत की भारतीय संस्कृति एवं कला को पूरे विश्व में प्रकाशित किया है। इनमे से एक प्रमुख कलाकार के रूप में अमृता शेरगिल का नाम आता है। अमृता शेरगिल हंगरी में जन्मी भारतीय कलाकार है। इन्हे भारतीय आधुनिक कला का अग्रणी माना जाता है। भारत में महिला के जीवन एवं उनके कई रूपो को प्रदर्शित किया अपने चित्रो के माध्यम से वो देश&ndash;विदेश दोनों जगह पर छाई रही । हंगरी से वापस आकर भारत में अंत तक कार्य करती रही एवं 28 वर्ष की छोटी सी उम्र में निधन हो गया ।
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
18

सुन्दरम, कुमारी. "भारतीय इतिहास लेखन में उपनिवेशवाद और स्वदेशी दृष्टिकोण का तुलनात्मक अध्ययन". Journal of Research & Development 17, № 4 (2025): 116–20. https://doi.org/10.5281/zenodo.15544256.

Full text
Abstract:
<strong><em>सारांश</em></strong> <em>भारतीय इतिहास लेखन में उपनिवेशवाद और स्वदेशी दृष्टिकोण दो भिन्न विचारधाराओं का प्रतिनिधित्व करते हैं। उपनिवेशवादी दृष्टिकोण मुख्यतः अंग्रेजी इतिहासकारों द्वारा लिखा गया, जिसमें भारत को एक अविकसित, असभ्य और स्थिर समाज के रूप में दर्शाया गया। इसके विपरीत, स्वदेशी दृष्टिकोण भारतीय विद्वानों द्वारा विकसित हुआ, जिसने भारतीय सभ्यता की गहराई, विविधता और आत्मनिर्भरता को प्रस्तुत किया। यह शोध इस दोनों दृष्टिकोणों का तुलनात्मक अध्ययन करता है ताकि यह समझा जा सके कि किस प्रकार इतिहास लेखन पर विचारधाराओं का प्रभाव पड़ता है। यह अध्ययन स्पष्ट करता है कि उपनिवेशवादी इतिहास
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
19

प्रा., डॉ. सरवदे एम. पी. "भारतातील कृषी उत्पादकतेवर हवामान बदलाचा होणारा परिणाम". Journal of Research & Development' 14, № 21 (2022): 44–47. https://doi.org/10.5281/zenodo.7527959.

Full text
Abstract:
भारत हा कृषीप्रधान व विविधतेने नटलेला देश आहे. भारतात हवामान, वनस्पती, मृदा, लोकसंख्या, व्यवसाय यात विविधता आढळते. या विविधतेला अनुसरुन भारतात शेतीचे विविध पिके व प्रकार आढळतात. हवामानाचा शेती व्यवसायावर मोठा परिणाम होतो. दिवसेनदिवस पावसाचे प्रमाण घटत चालले आहे यांचाच परिणाम भारतीय शेतिवर होताना पाहावयास मिळतो. भारतात प्राणी व वनस्पती विविधता पहावयास मिळत असली तरी हवामानाचा त्यावर माठ्या प्रमाणावर परिणाम होताना दिसतो. तापमानात वाढ होताना दिसत आहे. भूमीगत पाण्याची पातळी खालावत आहे. मृदेची धूप होत आहे, वाळवंटीकरण होत आहे. हवामान बदलामुळे पिकाचे उत्पादन कमी होत आहे.
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
20

प्रा., डॉ. विलास कऱ्हाळे. "स्वामी दयानंद सरस्वती यांचे राजकीय विचार". International Journal of Advance and Applied Research S6, № 7 (2025): 70–72. https://doi.org/10.5281/zenodo.14770721.

Full text
Abstract:
&nbsp; &nbsp; स्वामी दयानंद सरस्वती यांचा कालखंड असा होता की ज्या कालखंडात ब्रिटिशांचे भारतात चांगल्या प्रकारे आगमन झाले होते.त्यांच्या आगमनानंतर पाश्चाते तत्त्वज्ञान आणि त्यांच्या भौतिक प्रगतीने भारतातील तरुण पिढी प्रभावीत झाली होती. ब्रिटिशांनी भारतात सुरू केलेल्या ब्रिटिश शिक्षण पद्धतीमुळे भारतीय तरुण इंग्रजी भाषा शिकून स्वतःचे आणि भारतीय समाजाचे परीक्षण करून लागला. त्याचा दुरगामी परिणाम असा झाला की त्यातून एक नवविचाराची लाट निर्माण झाली आणि या लाटीतून 19 व्या शतकात सामाजिक आणि राजकीय चळवळ सुरू झाल्या. या चळवळीच्या माध्यमातून जे नेतृत्व भारतात पुढे आले त्यापैकी स्वामी दयानंद सरस्वती यांचे न
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
21

Bagde, Rakshit Madan. "भारतातील दुग्धव्यवसाय : विकास आणि आव्हानाचे मूल्यांकन". Mukt Shabd Journal IX, № I (2020): 351–56. https://doi.org/10.5281/zenodo.8033437.

Full text
Abstract:
भारतीय समाजात खाद्यपदार्थ, धर्म, संस्कृती आणि अर्थव्यवस्थेसह अनेक पैलूंमध्ये दुग्धव्यवसाय एक महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते आहे. भारतामध्ये 300 दशलक्ष पेक्षा जास्त गोवंशासह जगातील सर्वात मोठा दुग्ध जनावरे असलेला देश आहे. दुधाचे उत्पादन आणि वापर या दोन्ही बाबतीत भारत सर्व जगामध्ये प्रथम आहे. उत्पादित बहुतेक दुधाचा वापर देशांतर्गत केला जातो. 20 व्या शतकाच्या मध्यापासून ते उत्तरार्धापर्यंत ऑपरेशन फ्लडने भारतीय डेअरी उद्योगाला जगातील सर्वात मोठ्या उद्योगात रूपांतरित केले आहे. पूर्वी भारतात दूध उत्पादन मुख्यत्वे घरगुती स्तरावर केले जायचे. आज घडीला भारतातील डेअरी उद्योगाचा आर्थिक विकासावर मोठा&nbsp; परि
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
22

कन्नौजिया, कविता. "भारतीय समाज में जनजातीय महिलाओं की भूमिका निर्वहन का समाजशास्त्रीय विश्लेषण". SCHOLARLY RESEARCH JOURNAL FOR HUMANITY SCIENCE AND ENGLISH LANGUAGE 9, № 48 (2021): 11951–61. http://dx.doi.org/10.21922/srjhsel.v9i48.8263.

Full text
Abstract:
प्रस्तुत शोध ‘भारतीय समाज में जनजातीय महिलाओं की भूमिका निर्वहन का समाजशास्त्रीय विश्लेषण’ के अर्न्तगत भारतीय जनजातीय स्त्रियांे का परंपराओं, मान्यताओं, धर्म ,वेश-भूषा तथा अर्थव्यवस्था में भूमिका निर्वहन का ,उनकी दशा, उनके जीवन की समस्याओं का विश्लेषण किया गया है। यह शोध भारत के विभिन्न क्षेत्रों में निवास करने वाली प्रमुख जनजाति महिलाओं की सामाजिक स्थिति तथा अर्थव्यवस्था पर केन्द्रित है। यह शोधपत्र तथ्यों, आकड़ों एवं चित्रों का संग्रह विभिन्न द्वितीय तथ्यों तथा प्राथमिक तथ्यों के संकलन के दौरान अवलोकित गुणात्मक तथ्यों पर आधारित है। जनजातीय समुदाय हमारे समाज का एक बड़ा हिस्सा है। भारतीय समाज अपन
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
23

कुमारी, लुके. "वैकल्पिक विवाद निपटान व्यवस्था". Lokprashasan 16, № 1 (2024): 45–61. http://dx.doi.org/10.32381/lp.2024.16.01.4.

Full text
Abstract:
भारतीय न्यायिक व्यवस्था मूल रूप से अंग्रेजी न्यायिक संहिता पर आधारित है। जिसे हम भारतीय आपराधिक दंड संहिता तथा भारतीय नागरिक संहिता के मध्य विभाजित कर सकते हैं आपराधिक दंड संहिता के दो हिस्से हैं। प्रथम, तात्विक न्याय तथा प्रक्रियात्मक न्याय। इन्हीं के मध्यनजर भारत में विवादों के समाधान की प्रक्रिया को पूरा किया जाता है। हम जानते हैं कि भारत जैसे विकासशील देश में न्यायाधीशों और न्यायालयों की कम संख्या न्याय प्राप्ति की प्रक्रिया को बाधित करती है। न्याय की मूल माँग है कि उचित समय में व्यक्ती को उसका हक प्राप्त हो सके। वैकल्पिक विवाद निपटान व्यवस्था भारतीय न्याय प्रणाली को वह आधार प्रदान करती है
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
24

सौ., अर्चना किशोर येऊलकर. "परिवर्तनाच्या दृष्टीक्षेपातून नाभिक समाज : एक समाजशास्त्रीय अध्ययन". International Journal of Advance and Applied Research S6, № 18 (2025): 422–27. https://doi.org/10.5281/zenodo.15321497.

Full text
Abstract:
भारतीय समाज बहुतत्वीय आहे. विविधतेत एकता हे भारताचे वैशिष्टय आहे. भारतात विविध वंश, पंथ, धर्म आणि संस्कृतीचे लोक राहतात त्यामुळे भारतीय समाजात वांशिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक भिन्नता आढळून येते. याचबरोबर भारतात जातीव्यवस्था अस्तित्वात आहे. जातीसंस्था ही भारतातील सर्वात जुनी सामाजिक संस्था होय. भारतातील जातीव्यवस्थेवर देशात आणि देशाबाहेर आजवर बरीच टीका झाली असली तरीही, कितीही प्रहार झाले असले तरी या ना त्या स्वरुपात त्याचे अस्तित्व जाणवते. आधुनिक काळात जागतिकीकरणाच्या युगात जातिसंस्थेचे स्थान काही अंशी कमी झाले असले तरी आज ही भारतात जाती संस्थेची मुळ अजुनही घट्ट आणि कायम असल्याचे आढळते. जाती संस
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
25

वर्मा, सचिन कुमार. "आज़ादी का अमृत महोत्सवः बाल गंगाधर तिलक". International Journal of Science and Social Science Research 1, № 2 (2023): 211–15. https://doi.org/10.5281/zenodo.13380449.

Full text
Abstract:
आज हम भारतीय स्वतंत्रता के 75 वर्ष पूर्ण होने के उपलक्ष में आज़ादी का अमृत महोत्सव मना रहे हैं। यह महोत्सव भारत के शैक्षिक, सांस्कृतिक, राजनीतिक एवं राष्ट्रीय चेतना तथा सामाजिक, आर्थिक, वैज्ञानिक एवं तकनीकी विकास का एक प्रतिबिंब प्रस्तुत करता है। भारत को विकास के पथ पर अग्रसर &nbsp;करने एवं पथ प्रदर्शन में अनेक महान विभूतियों का योगदान रहा है। भारत की स्वतंत्रता के पूर्व अंग्रेजों से आज़ादी हेतु संघर्ष करते हुए भारतीय समाज को सकारात्मक ऊर्जा देना एवं अखंड और मजबूत लोकतंत्र की नींव हेतु मार्गदर्शन &nbsp;करने में &nbsp;बाल गंगाधर तिलक का योगदान अत्यंत महत्वपूर्ण रहा है। वर्तमान आधुनिक समाज एवं भ
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
26

पाण्डेय, शैलेन्द्र, та मंजू सोलंकी. "भारतीय राजनीति में राजनैतिक दलों का स्वरूप". Journal of Advances and Scholarly Researches in Allied Education 21, № 5 (2024): 891–98. https://doi.org/10.29070/0x5s6c34.

Full text
Abstract:
भारतीय राजनीति में राजनैतिक दलों का स्वरूप अत्यंत जटिल, विविधतापूर्ण एवं गतिशील है। यह स्वरूप भारत की सामाजिक, सांस्कृतिक, क्षेत्रीय और भाषाई विविधताओं को प्रतिबिंबित करता है। स्वतंत्रता प्राप्ति के बाद से ही भारत में बहुदलीय प्रणाली का विकास हुआ, जिसमें राष्ट्रीय और क्षेत्रीय दोनों प्रकार के दलों ने सक्रिय भूमिका निभाई। प्रारंभ में कांग्रेस का प्रभुत्व रहा, किंतु समय के साथ अन्य दलों जैसे भारतीय जनता पार्टी, समाजवादी दलों, वाम दलों तथा क्षेत्रीय दलों ने भी सशक्त उपस्थिति दर्ज कराई। आज भारतीय राजनीति में गठबंधन सरकारों, जातीय राजनीति, विचारधारा आधारित राजनीति और चुनावी रणनीतियों की महत्वपूर्ण
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
27

पाण्डेय*, सुनीता, та योगेंद्र प्रसाद त्रिपाठी. "लिव-इन रिलेशनशिप: एक समाजशास्त्रीय अध्ययन". Humanities and Development 17, № 2 (2022): 99–101. http://dx.doi.org/10.61410/had.v17i2.78.

Full text
Abstract:
पूरे विश्व में भारतीय समाज ही एक ऐसा समाज है जिसने कभी किसी के ऊपर आक्रमण नहीं किया लेकिन हमेशा विदेशी आक्रमणों को झेला है। भारत पर ब्रिटिश साम्राज्य के आक्रमण ने तो भारतीय मूल्यों में आमूलचूल परिवर्तन करने की नाकाम कोशिश की। ब्रिटिश साम्राज्य का भारतीय समाज पर न केवल राजनीतिक और प्रशासनिक प्रभुत्व वर्षों तक बना रहा बल्कि सामाजिक प्रभुत्व भी बना रहा जिसे हम समाजशास्त्रीय भाषा में पाश्चात्यीकरण कहते हैं। ब्रिटिश काल में भारतीय संस्कारों और संस्कृतियों पर पाश्चात्य प्रभाव धीरे धीरे आच्छादित होता रहा किन्तु वर्तमान के वैश्विक सहभागिता और तकनीकी क्रांति ने तो हर देश के सामाजिक जीवन की चूलें हिला द
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
28

Kishor, Kumar. "मार्ले मिंटो एक्ट १९०९ एवं पृथक प्रतिनिधित्व प्रणाली :एक आलोचनात्मक मूल्यांकन". Shodh Sarita 3, № 10 (2017): 86–90. https://doi.org/10.5281/zenodo.15348191.

Full text
Abstract:
मोर्ले-मिंटो सुधार 1909 में अंग्रेजों द्वारा भारत के शासन के तरीके में किए गए सुधार थे। ब्रिटिश सरकार ने कुछ भारतीयों को देश के निर्णय लेने में अधिक शामिल होने का मौका देने के लिए ये बदलाव किए। इन सुधारों से पहले, अंग्रेजों ने सरकार पर ज़्यादा नियंत्रण किया था, लेकिन मोर्ले-मिंटो सुधारों ने ज़्यादा भारतीय नेताओं को निर्णय लेने की प्रक्रिया में शामिल होने का मौका दिया।&nbsp;
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
29

ऋचा, रानी, та राय बीना. "भारतीय संघवाद-नीति आयोग के सन्दर्भ में". Recent Researches in Social Sciences & Humanities (ISSN: 2348 – 3318) 10, № 01 (Jan.-Feb.Mar.) (2023): 68–70. https://doi.org/10.5281/zenodo.7952086.

Full text
Abstract:
भारतीय संघवाद का प्रारम्भ मुख्यतः 1935 के भारत षासन अधिनियम से माना जाता है। भारतीय संघ कनाडा के संघीय माॅडल पर आधारित है। भारतीय संघवाद एक लचीला संघवाद है। जिसकी मुख्य विषेषता यह है कि इसने बदलती सामाजिक-आर्थिक तथा राजनीतिक परिस्थितियों के परिप्रेक्ष्य में स्वयं को ढाला है। 1991 में प्रारम्भ उदारीकरण के दौरान केन्द्र व राज्यों के सम्बन्धों के संदर्भ में भारतीय संघवाद के स्वरूप में अनेक महत्वपूर्ण परिवर्तन आये है। संविधान लागू होने के बाद से ही कभी यह केन्द्रीय संघवाद, तो कभी यह सौदेबाजी संघवाद, और नीति आयोग की स्थापना के बाद तो इसमें सहयोगी संघवाद के साथ-साथ प्रतिस्पर्धी संघवाद की प्रवृत्तिया
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
30

कुमार, प्रमोद, та डॉ प्रमोद सिंह. "पंडित जवाहरलाल नेहरू के की विदेश नीति (भारत चीन संबंध) वर्तमान परिप्रेक्ष्य में". Humanities and Development 18, № 1 (2018): 63–66. http://dx.doi.org/10.61410/had.v18i1.113.

Full text
Abstract:
भारत और चीन के मध्य संबंध अत्यंत प्राचीन काल से मधुर संबंध थे। भारत और चीन के संबंध ने भारतीय विदेश नीति को बहुत प्रभावित किया, शायद उतना कोई और देश के साथ नहीं किया भारत और चीन के मध्य प्राचीन काल में मैत्रीपूर्ण संबंध रहा।भारत और चीन दोनों ही देश कई हजारों वर्षो पुरानी सभ्यता के उत्तराधिकारी रहे हैं। और सांस्कृतिक परंपराएं को जीवित रखे हैं। यह दोनों देश विश्व के सबसे बड़ी आबादी वाले देश हैं जिसमें चीन कट्टर साम्यवादी रहा तो भारत गुटनिरपेक्ष रहा। दोनों देशों के बीच सांस्कृतिक और आर्थिक आदान प्रदान होता रहा। यह संबंध भले ही घनिष्ठ और व्यापक ना रहें हो परंतु दोनों देशों बीच सदभावना और भाईचारा बन
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
31

क ु मार, डॉ प्रप्रयेि. "औपनिवेशिक भारत में शिक्षा का प्रसार और उसका सांस्कृतिक प्रभाव". INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH IN ENGINEERING AND MANAGEMENT 09, № 05 (2025): 1–8. https://doi.org/10.55041/ijsrem42018.

Full text
Abstract:
"औपनिवेशिक भारत में शिक्षा का प्रसार और उसका साांस्कृनतक प्रभाव" विषय पर यह शोध भारत के उपनििेशी काल के उस पररिततिशील दौर की पड़ताल करता है जब शशक्षा के िल ज्ञाि प्राप्तत का माध्यम ि रहकर राजिीनतक, सामाप्जक और साांस्कृनतक विमशत का उपकरण बि गई थी। ब्रिटिश उपनििेशिाटदयों िे जब भारत में आधुनिक शशक्षा व्यिस्था लागूकी, तो उसका उद्देश्य भारतीय समाज को अपिेप्रशासनिक ढाांचेके अिुकूल प्रशशक्षक्षत करिा था। प्रारांभ में यह शशक्षा सीशमत िगों तक ही शसमिी रही, खासकर उच्च जानतयों और सांपन्ि तबकों के बीच। लेककि धीरे-धीरे यह शशक्षा जिसामान्य में भी प्रसाररत हुई और इसी प्रसार िे भारतीय समाज में गहरे साांस्कृनतक
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
32

डॉ निशा द्विवेदी. "स्वामी विवेकानंद का शिक्षा दर्शन". International Journal of Multidisciplinary Research in Arts, Science and Technology 2, № 6 (2024): 18–22. http://dx.doi.org/10.61778/ijmrast.v2i6.62.

Full text
Abstract:
स्वामी विवेकानंद जी इस युग के ऐसे सच्चे भारतीय एवं दार्शनिक है, जिन्होंने अपने विचारों से केवल भारतीयों को ही नहीं अपितु पूरे विश्व को प्रभावित किया है। विवेकानन्द जी ने हमारे देश की आध्यात्मिक श्रेष्ठता और पाश्चात्य देशों की भौतिक श्रेष्ठता से परिचित कराया। उन्होंने मानव जीवन की विभिन्न समस्याओं पर गहन चिंतन किया। उनके चिंतन का क्षेत्र धर्म, दर्शन, सामाणिक और राजनीतिक व्यवस्था, शिक्षा प्रणाली राष्ट्र का सम्मान और कई अन्य क्षेत्र थे। विभिन्न समस्याओं पर उनके विचारों ने राष्ट्र को एक कई दिशा दी । स्वामी जी का मानना था कि “ शिक्षा मनुष्य की अन्तर्निहित पूर्णता की अभिव्यक्ति है।“ वह शिक्षा के माध
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
33

यादव, डॉ. दिलीप कुमार. "राष्ट्रीय स्वतंत्रता आंदोलन में बाल गंगाधर तिलक का योगदान". INTERNATIONAL EDUCATION AND RESEARCH JOURNAL - IERJ 11, № 3 (2025): 28–31. https://doi.org/10.5281/zenodo.15582426.

Full text
Abstract:
लोकमान्य तिलक का जन्म 23 जुलाई 1856 को ब्रिटिश भारत में वर्तमान महाराष्ट्र स्थित रत्नागिरी जिले के एक गाँव चिखली में हुआ था। ये आधुनिक कालेज शिक्षा पाने वाली पहली भारतीय पीढ़ी में से एक थे। इन्होंने कुछ समय तक स्कूल और कालेजों में गणित पढ़ाया। अंग्रेजी शिक्षा के ये घोर आलोचक थे और मानते थे कि यह भारतीय सभ्यता के प्रति अनादर सिखाती है। इन्होंने दक्कन शिक्षा सोसायटी की नहित के कार्यों में लगे रहने तथा सरकारी नौकरी न करने का निश्चय किया और अपने मित्र गोपाल गणेश आगरकर के सास्थापना की ताकि भारत में शिक्षा का स्तर सुधरे। उन्होंने मिलकर एक अँग्रेजी स्कूल स्थापित किया। बाल गंगाधर तिलक (अथवा लोकमान्य त
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
34

प्रा., शिवाजी सुभाष खिराडे. "महात्मा गांधी यांचे विचार : काल, आज आणि उद्या "महात्मा गांधीची सत्य व अहिंसा संकल्पना"". उदयगिरी - बहुभाषिक इतिहास संशोधन पत्रिका 01, № 04 (2023): 351–54. https://doi.org/10.5281/zenodo.10128687.

Full text
Abstract:
भारताला प्राचीन समृद्ध वारसा लाभलेला आहे. साहित्य, कला, संगीत, तत्वज्ञान, राजकीय, सामाजिक इ. क्षेत्रात भारतीय लोकांनी आपली एक वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा जतन केलेली आहे. भारतात विविध जातपंथ, रूढी, परंपरा, भाषा, धर्म यांचे वैविध्य आहे. अनेक सत्ताबद्द्ल भारतात झालेत आणि त्यामध्ये प्राचीन काळापासून ते आजच्या आधुनिक काळापर्यंत विविध परिवर्तन घडून आलेत. ब्रिटीशांचे भारतातील वर्चस्व काढून टाकण्यासाठी अनेक देशभक्तांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामातील एक प्रमुख नेते आणि तत्वज्ञ म्हणून महात्मा गांधी यांचे अलौकिक स्थान आहे. आपल्या सत्य, अहिंसा या तत्वांवर आधारित अहिंसात्मकरित्या भारतभू
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
35

प्रवीन, कुमार डा. राघवेन्द्र यादव. "भारत की क्रांतिकारी चेतना के प्रतीक जतिन दास के प्रेरक व्यक्तित्व का ऐतिहासिक अध्ययन". International Educational Applied Research Journal 08, № 11 (2024): 68–75. https://doi.org/10.5281/zenodo.14510031.

Full text
Abstract:
1857 की क्रांति भारतीयों द्वारा स्वतंत्रता हेतु किया गया प्रथम प्रयास था जो अपनी असफलता के बावजूद भी भारतीयों में स्व-जागरण की &nbsp;लहर पैदा करने में पूर्णत सफल हुई । जिसको आधार बनाकर भारतीय स्वतंत्रता संघर्ष का मार्ग प्रशस्त किया गया ।&nbsp; यह बताना आवश्यक है की क्रांतिकारी युवाओं ने समुचित शासन व्यवस्था का विरोध किया था जो अन्याय और शोषण पर आधारित थी ।&nbsp;क्रांतिकारी जतिन दास भी एक प्रेरक तत्व की भांति भारतीय स्वतंत्रता संघर्ष में नजर आए थे ।&nbsp;क्योंकि भारतीय क्रान्तिकारी आत्म बलिदान के लिए सदैव तैयार रहते थे। जिस कारण क्रान्तिकारी आन्दोलन व्यापक रूप धारण करता चला गया। देश के नौजवान स
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
36

प्रा., डॉ. देविदास ग्यानुजी नरवडे. "भारतीय लोकशाही आणि संविधानिक नैतिकता". 'Journal of Research & Development' 14, № 23 (2022): 35–38. https://doi.org/10.5281/zenodo.7524381.

Full text
Abstract:
स्वातंत्र्य प्राप्तीनंतर 26 जाने.1950&nbsp; साली भारताने आपली स्वत:ची राज्यघटना अंमलात आणण्यास सुरुवात केली. तेव्हापासून आजतागायत आपण संसदिय लोकशाही हे प्रतिमान राबवत आहोत. धर्मपिरपेक्ष प्रजाकसत्ताक, उदारमतवादी, समाजवादी लोकशाहीचे प्रारुप आपण स्वीकारले आहे. लोकांनी, लोकांकडून, लोकांसाठी असलेली लोकशाही आपण संविधानाच्या माध्यमातून स्वत: प्रत अर्पण केली आहे. यात लोककल्याणाचा कल्याणकारी राज्य स्थापन करण्याचा संकल्प आहे. लोकशाही ही केवळ एक राजकीय प्रणाली नसून सामाजिक जीवनाची प्रक्रिया आहे<sup>1</sup>. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; भारतीय सामाजिक व्यवस्था ही वर्ण
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
37

अजय, कुमार ओझा. "चुनावी राजनीति में बिगड़ती भारतीय संस्कृति". 'Journal of Research & Development' 14, № 18 (2022): 8–12. https://doi.org/10.5281/zenodo.7431441.

Full text
Abstract:
भारतीय संस्कृति विश्व की सबसे प्राचीन लोकप्रिय, अमिट, निरंतर गतिमान एवं समृद्ध संस्कृति है। इसे संसार की सभी संस्कृतियों की जननी के श्रेय से अलंकृत किया गया है, या यूं कहा जाए कि संसार की समस्त संस्कृतियों की जननी भारतीय संस्कृति ही हैं। प्राचीन काल से भारतीय संस्कृति पर कुठाराघात होता रहा है। आर्यों की समृद्ध संस्कृति यवनो यहूदियों मुस्लिमो एवं अंग्रेजों के कुठाराघात का सामना करते हुए भी अपने आप को जीवंत एवं सर्वाधिक समृद्ध कायम करने में सफल रही है। जीने की कला हो या विज्ञान और राजनीति का क्षेत्र भारतीय संस्कृति का सदैव विशेष स्थान रहा है। हमारी संस्कृति को हमारे महापुरुषों, मनीषियों, वेदों,
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
38

सुमन, पाल, та गोपाल कृष्ण ठाकुर डॉ. "शिक्षा और संस्कृति: भारतीय ज्ञान परंपरा और मुसहर समुदाय". Indian Journal of Modern Research and Reviews 2, № 10 (2024): 36–42. https://doi.org/10.5281/zenodo.14011201.

Full text
Abstract:
राष्ट्रीय शिक्षा नीति-2020 भारतीय ज्ञान परंपरा को पुनः वैश्विक पहचान दिलाने हेतु कृत संकल्पित है। भारतीय ज्ञान परंपरा प्राचीनकाल से ही सम्पूर्ण विश्व को रास्ता दिखाया है। भारतवर्ष के विश्वगुरु कहलाने का आधार इसकी आर्ष-परम्परा रही है। हमारे देश के ऋषि<strong>,</strong> मुनि एवं आचार्यों ने भारत सहित पूरे विश्व को ज्ञान रूपी प्रकाश से हमेशा आलोकित किया है। भारतीय लोक परंपरा और संस्कृति के मूल तत्त्व भारतीय ज्ञान परंपरा को वैश्विक स्तर पर अद्वितीय बनाते हैं। भारतीय सामाजिक-सांस्कृतिक संरचना में कई संस्कृतियाँ माला में मोती की तरह गुथी हुई हैं। एक अद्वितीय भौगोलिक अवसंरचना में भी अपनी सामाजिक-सांस
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
39

हाण्डा, चारू. "वेदों में संगीत की वैज्ञानिकता". Dev Sanskriti Interdisciplinary International Journal 8 (31 липня 2016): 14–20. http://dx.doi.org/10.36018/dsiij.v8i0.83.

Full text
Abstract:
भारतीय संगीत की परंपरा युगों-युगों से बहती आ रही है। इतने युग बीत जाने पर भी भारतीय संगीत की लोकप्रियता में कोई अंतर नहीं आया है। कारण यही है कि भारतीय संगीत हमारी अनुपम विरासत है, जिसमें वैदिक युगीन तप व ऋषि मुनियों की साधना का वह अथाह समुद्र निरंतर गतिशील है जिसने संगीत व नृत्य को दिव्य कला का दर्जा दिया है और यह दिव्यता वर्तमान में भी इतनी वैज्ञानिक है कि सम्पूर्ण विश्व भारतीय संगीत से अचम्भित एवं प्रभावित है। वैदिक युग भारत के सांस्कृतिक इतिहास में प्राचीनतम माना जाता है। भारतीय वेद हमारी सभ्यता व संस्कृति के अमूल्य धरोहर हैं, हमारी भारतीय संगीत की सार्वभौमिकता व ज्ञान का अतुल्य भण्डार हैं
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
40

पिंपळपल्ले, डॉ. राजाराम, та सिंधू निवृत्ती लोणकर. "भारतीय स्वातंत्र लढ्यातील अज्ञात क्रांतिकारी महिला चे योगदान : एक ऐतिहासिक अवलोकन". International Journal of Advance and Applied Research 5, № 31 (2024): 221–24. https://doi.org/10.5281/zenodo.13860293.

Full text
Abstract:
<strong>प्रस्तावना:</strong><strong> </strong> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; भारत मातृभूमीच्या स्वातंत्र्य प्राप्ती करिता भारतील प्रत्येक बालक युवा स्त्रीया नतमस्तक&nbsp; होवून&nbsp; स्वंताःस समर्पित करत होत्या त्यामध्ये&nbsp; ती स्त्री असो वा पुरुष. प्रत्येकाच्या डोक्यात ब्रिटन सरकार पासून भारत देशाला मुक्त करण्याचा ध्यास लागला होता. स्वातंत्र्या नंतर भारतातील स्वतंत्र लढ्यात सहभागी / समर्पित महिला&nbsp; क्रांतिकारकांचे, पुरुष क्रांतिकारकां प्रमाणे योगदान संदर्भात दखल घेतली नाही.परंतु भारतीय स्वातंत्र्य प्राप्ती करिता&nbsp; सर
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
41

डॉ., रविन्द्र कुमार. "भारतीय ज्ञान प्रणाली में राष्ट्रीय शिक्षा नीति 2020 के प्रभावों का अध्ययन". International Journal of Advance and Applied Research 12, № 3 (2025): 207–12. https://doi.org/10.5281/zenodo.15347688.

Full text
Abstract:
<strong>सारांश</strong><strong>:</strong> राष्ट्रीय शिक्षा नीति 2020 (NEP 2020) भारतीय ज्ञान प्रणाली (Indian Knowledge System) के पुनरुत्थान और संवर्द्धन में एक महत्वपूर्ण भूमिका निभाती है। यह नीति पारंपरिक भारतीय शिक्षा पद्धतियों, जैसे योग, आयुर्वेद, ज्योतिष, दर्शन, साहित्य, और शास्त्रीय भाषाओं के अध्ययन को मुख्यधारा की शिक्षा प्रणाली में एकीकृत करने का प्रयास करती है। नीति में समावेशी और बहु-विषयक दृष्टिकोण को बढ़ावा देकर भारतीय ज्ञान परंपराओं के वैज्ञानिक और व्यावहारिक पक्षों को आधुनिक शिक्षा प्रणाली के साथ जोड़ने का प्रयास किया गया है। इसके तहत स्थानीय भाषाओं में शिक्षा को प्राथमिकता दी गई
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
42

कुमार, डॉ. रविन्द्र. "भारतीय ज्ञान प्रणाली में राष्ट्रीय शिक्षा नीति 2020 के प्रभावों का अध्ययन". International Journal of Advance and Applied Research 12, № 3 (2025): 215–20. https://doi.org/10.5281/zenodo.15385778.

Full text
Abstract:
<strong>सारांश</strong><strong>:</strong> राष्ट्रीय शिक्षा नीति 2020 (NEP 2020) भारतीय ज्ञान प्रणाली (Indian Knowledge System) के पुनरुत्थान और संवर्द्धन में एक महत्वपूर्ण भूमिका निभाती है। यह नीति पारंपरिक भारतीय शिक्षा पद्धतियों, जैसे योग, आयुर्वेद, ज्योतिष, दर्शन, साहित्य, और शास्त्रीय भाषाओं के अध्ययन को मुख्यधारा की शिक्षा प्रणाली में एकीकृत करने का प्रयास करती है। नीति में समावेशी और बहु-विषयक दृष्टिकोण को बढ़ावा देकर भारतीय ज्ञान परंपराओं के वैज्ञानिक और व्यावहारिक पक्षों को आधुनिक शिक्षा प्रणाली के साथ जोड़ने का प्रयास किया गया है। इसके तहत स्थानीय भाषाओं में शिक्षा को प्राथमिकता दी गई
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
43

Awasthi, Anuradha. "भारतीय परंपरागत लोक कलाओं का इंटीरियर डिजाईनिंग में उपयोग". ShodhShreejan: Journal of Creative Research Insights 1, № 1 (2024): 7–10. https://doi.org/10.29121/shodhshreejan.v1.i1.2024.4.

Full text
Abstract:
डिजाइनिंग का तात्पर्य कला के तत्वों को डिजाइनिंग के सिद्धान्तों के अनुसार उपयोग में लाते हुए किसी वस्तु अपना स्थान के विभिन्न अंगों का संयोजन करने की प्रक्रिया से होता है । सभी मूर्त कलाऐं रंग, रेखा स्‍वरूप पोत, नमूना प्रकाश, तथा खाली स्थान का उपयोग करके डिजाइनिंग के सिद्धान्तों अर्थात् अनुपात, संतुलन, बल एवं लय के अनुसार सुन्दर संयोजन उत्पन्न करने की प्रक्रिया होती है, जिससे किसी वस्तु या स्थान को उपयोगी और आकर्षक बनाया जा सकता है।भारत विश्‍व भर में अपनी लोक कलाओं के लिये प्रसिद्ध है, इन्हीं लोक कलाओं के माध्यम से भारत में विविधता में एकता के दर्शन होते हैं । भारत की लोक कलाऐं परंपरागत कलाऐं
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
44

सिंह, एम पी, та रमाकान्त सिंह*. "सांस्कृतिक राष्ट्रवाद की अवधारणा एवं राष्ट्रीय स्वयं सेवक संघ". Humanities and Development 17, № 2 (2022): 61–66. http://dx.doi.org/10.61410/had.v17i2.71.

Full text
Abstract:
भारत में सांस्कृतिक राष्ट्रवाद की अवधारणा इतिहास के प्रारम्भ से ही दिखाई देती है। वस्तुतः इसे भारतीय आत्मा को सन्दर्भित करने वाला प्रत्यय माना जा सकता है। प्राचीन कालीन साहित्य में इस प्रकार के स्वर अनेक स्थानों पर प्राप्त होते है। भारत की एक निश्चित सीमाओं का उल्लेख करते हुए उसकी सन्तति को भारती कहना तथा विभिन्न प्रकार की भिन्नताओं के मध्य एक समान अनुप्राणित करने वाली भावनाओं के रुप में इसकों देखा जा सकता है। वर्तमान काल में इस अवधारणा के राजनीतिक, सामाजिक एवं धार्मिक पहलुओं पर अधिक जोर दिया जाने लगा है, जिसके कारण एक विशेष बौद्धिक वर्ग के द्वारा इसे हिन्दू संस्कृति से जोड कर देखा जाने लगा है
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
45

महाजन, अनुराधा बस्वराज. "महात्मा गांधी : असहकार चळवळ". उदयगिरी - बहुभाषिक इतिहास संशोधन पत्रिका 01, № 04 (2023): 969–72. https://doi.org/10.5281/zenodo.10284940.

Full text
Abstract:
भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत महात्मा गांधीजींचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. लोकमान्य टिळकांच्या मृत्यूनंतर 1920 पासून स्वातंत्र्य चळवळीचे नेतृत्व महात्मा गांधीजींकडे आले&nbsp;.भारतीय स्वातंत्र्यलढा हा त्यांच्या व्यक्तिमत्व व कार्याभोवती केंद्रित झाला. भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील गांधीजीं ही एकमेव व्यक्ती होय जिचे नाव संपूर्ण भारतात व जगातील सर्व देशातील जनतेपर्यंत जाऊन पोहोचले होते त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे अनेक पैलू आहेतेएक स्वातंत्र्ययोध्ये, समाजसुधारक, शिक्षणतज्ञ, राजकीय विचारवंत, अस्पृश्योधारक, धर्मवक्तेआणिअर्थतज्ञ, होते. सत्य, अहिंसा, असहकार, सत्याग्रहाच्या मार्गाने त्यांनी ब्रिटिश साम्राज्
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
46

अत्रि, बजरंग लाल. "पुराणों में भारतवर्ष की राष्ट्रीयता एवं भौगोलिक सीमाएं". Dev Sanskriti Interdisciplinary International Journal 4 (31 липня 2014): 32–37. http://dx.doi.org/10.36018/dsiij.v4i0.42.

Full text
Abstract:
भारत के अनेकों आधुनिक इतिहासकारों में यह भ्रम फैला हुआ है कि ब्रिटिश सरकार ने ही भारत को एक राष्ट्र के रूप में एकीकरण किया है तथा भारत: एक निर्माणाधीन राष्ट्र है। किन्तु पुराणों और अन्य संस्कृत ग्रन्थों में प्राचीनकाल से ही भारत राष्ट्र और इसकी राष्ट्रीयता का वर्णन किया गया है। विभिन्न पुराणों में न केवल भारतवर्ष नाम की व्याख्या ही की गई है बल्कि इसकी अस्मिता, सांस्कृतिक प्रभाव और भौगोलिक सीमाओं का भी वर्णन किया गया है। विभिन्न पुराणों मंे भुवनकोश अर्थात् प्राचीन विश्व की भौगोलिक स्थिति का वर्णन करते हुए भारतवर्ष की भोगौलिक सीमा, इसकी सांस्कृतिक विरासत, विभिन्न भाषाओं, परम्पराओं, प्रान्तरों वा
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
47

नीशू, कुमार. "वर्तमान भारतीय शिक्षा पद्धति में नई शिक्षा नीति की प्रासंगिकता रू आत्मनिर्भर भारत के संदर्भ में". Recent Educational & Psychological Researches (ISSN: 2278-5949) 12, № 01 (Jan.-Feb.Mar.) (2023): 83–87. https://doi.org/10.5281/zenodo.7932284.

Full text
Abstract:
मानवीय समाज के विकसित होने की प्रक्रिया सतत रूप से पाषाण कालीन परिस्थितियों से चली आ रही है। जिसमें शिक्षा के आयाम एवं उसके मूल्य लगातार सुधार और बदलाव की परिस्थिति में रहते हैं। भारत में शिक्षा के संदर्भ में लगातार मानवीय आधारों पर बदलाव हुई, क्योंकि हड़प्पा संस्कृति के बाद भारत में वैदिक संस्कृति एवं उत्तर वैदिक संस्कृति ने हजारों वर्षों तक मानवीय समाज को दिशा व दशा दी। जिसके उपरांत भारतीय राजनीतिक सत्ता में विदेशी संस्कृति का आगमन हुआ। जिसके आधार पर इस्लामिक और पश्चिम संस्कृति की शिक्षाओं ने भारतीय शिक्षा में अपनी जगह बनाई। किंतु भारतीय शिक्षा के संदर्भ में यह निश्चित किया जाता है कि मानवीय
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
48

ओझा, डॉ. अजय कुमार. "भारतीय राजनीति में महिलाओं की भागीदारी". International Journal of Advance and Applied Research 5, № 44 (2024): 226–29. https://doi.org/10.5281/zenodo.14711465.

Full text
Abstract:
<strong>सारांश</strong><strong>:-</strong> आधुनिक भारतीय राजनीति में कई ऐसी महिलाएं रही है, जिनकी ऐतिहासिक भूमिका से हम भलीभांति परिचित है। स्वतंत्रता के आंदोलों के दौरान से लेकर आजाद भारत में सरकार चलाने तक में महिलाओं की राजनीतिक भूमिका और पहल अहम रही है। बावजूद इसके जब राजनीति में महिला भागीदारी की बात आती है तो आंकड़े बेहद निराशाजनक तस्वीर पेश करते हैं। प्रत्यक्ष (एक्टिव पॉलिटिक्स में महिलाओं की भागीदारी) और अप्रत्यक्ष (बोटर्स के रूप में भागीदारी) दोनों स्तर पर ही भारी गैर-बराबरी से हमारा मुठभेड होता है। विश्वस्तर पर अगर भारत की एक्टिव पॉलिटिक्स में महिलाओं की स्थिति की बात करें तो भारत 19
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
49

Lakhera, Pankaj. "Ambedkar's Nationalism." RESEARCH REVIEW International Journal of Multidisciplinary 7, no. 8 (2022): 79–82. http://dx.doi.org/10.31305/rrijm.2022.v07.i08.012.

Full text
Abstract:
The idea of nationalism is a modern idea which has its roots in modern European Renaissance. However, in a country like India, it emerged and developed during the anti-colonial struggle which marks a new beginning of social and political awakening. Generally, we identify Indian nationalism with the ideas of great freedom fighters like Gandhi, Nehru, Subhash, Patel and lokmanya tilak. These great leaders emphasized upon a particular brand of Indian nationalism that looks at Indian civilization as the greatest Civilization on earth. It ignores the operation and suppression of Dalits and other do
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
50

गुप्ता1ए, बी के, та राजेन्द्र सिंह. "सिस्टर निवेदिता के शैक्षिक विचारों एवं उनकी प्रासंगिकता का वर्तमान सन्दर्भ में एक अध्ययन". SCHOLARLY RESEARCH JOURNAL FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES 9, № 66 (2021): 15586–94. http://dx.doi.org/10.21922/srjis.v9i66.6854.

Full text
Abstract:
सिस्टर निवेदिता भारत की एक प्रख्यात हस्ती थीं। उन्होंने स्वामी विवेकानंद के आदर्श में जीवन का सही तरीका पाया। वह वंचित भारतीयों की मदद के लिए ही यूरोप से भारत आई थीं। स्वामी जी ने उन्हें निवेदिता नाम दिया। उन्होंने महिला शिक्षा के लिए बहुत काम किया। उनकी असामान्य शिक्षण पद्धति और दयालुता ने उनके स्कूल को बहुत लोकप्रिय बना दिया। निवेदिता एक शिक्षिका ही नहीं एक समाज सुधारक भी थीं। भारतीय समाज में उनका योगदान उल्लेखनीय है। उदारता से वह अपना सारा जीवन भारत की प्रगति के लिए समर्पित कर देती हैं। यह पत्र निवेदिता शिक्षा के योगदान और वर्तमान समाज में की उनकी भूमिका पर केंद्रित है
APA, Harvard, Vancouver, ISO, and other styles
We offer discounts on all premium plans for authors whose works are included in thematic literature selections. Contact us to get a unique promo code!